Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
Bürclər - 6 İYUN
İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
İTV-də yeni təyinat
"BİZİM YOL" QƏZETİNİN LAYİHƏSİ: Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi

Torpaq ehtiyatlarının bərpa üsulları

Torpaq ehtiyatlarının bərpa üsulları
Bölmə :
KİVDF
Yayım tarixi :
29/10/2015 [23:03]
Baxılıb :
4805 dəfə
İnsan öz fəaliyyəti ilə təbii şəraitə təsir edir, onun fiziki-kimyəvi və bioloji xassələrini pozur

(Əvvəli ötən sayımızda)

Sənaye, nəqliyyat, mədən  işləri və s. nəticəsində xarab olmuş, dağılmış, tullantılarla basdırılmış ərazilərin genişləndirilməsinə və yaxşılaşdırılmasına yönəldilməlidir. Ona görə də dünyanın bir çox ölkələrində sənayenin sürətli inkişafı, neft, daş kömür, müxtəlif faydalı qazıntıların çıxardılması, magistral yolların çəkilməsi və s. nəticəsində geniş ərazilərdə torpaqlar yararsızlaşırlar ki, "Pozulmuş torpaqlar" və ya "Sənaye səhraları" adlandırırlar. Belə sahələrin əmələ gəlməsi və bəzi mədənlərin açıq üsulla istismarı, yeraltı mədənlərdən çıxarılan süxurların yer səthində toplanması və inşaat materialları karxanalarının istismarı ilə əlaqədardır. Respublikamızda rekultivasiya edilməli sahələr 30-32 min hektara bərabərdir.

İnsanların təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində torpaqlar şlanq, inşaat tullantıları və s ilə xarablaşır. Belə torpaqların bərpası əsasən aşağıdakı istiqamətlərdə aparılır:

- Kənd təsərrüfatında - əkinçilik, bağ və plantasiyalar üçün;
- Sututarlar və su anbarları yaratmaqla;
- Yaşayış massivləri salmaqla;

Torpaqların rekultivasiyası

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (ETSN) Milli Geoloji Kəşfiyyat Xidmətindən redaksiyamıza verilən məlumata görə, torpaqların rekultivasiyası iki mərhələdə aparılır: Texniki və bioloji. 

Torpaq ehtiyatı yaratmaq üçün rekultivasiyanın texniki mərhələsinin başlıca məqsədi ərazinin düzəldilməsi - planlaşdırma, ondan istifadə etmək üçün yararlı hala salınması, burada yol çəkilməsi, nəqliyyatın gəliş -gedişinin nizama salınması, lazım gələrsə əraziyə yeni torpaq və s. Tökülməsidir. Bir sözlə, ilkin mərhələ, texniki vasitələrlə ərazini normal hala salmaqdan ibarətdir.

Rekultivasiyanın bioloji mərhələsində ərazidə bitkilər yetişdirilir. Buna nail olmaq üçün müəyyən ardıcıllıqlarla aqrokimyəvi, aqrotexniki fitomeliorativ tədbirlər həyata keçirilməlidir. Məlumdur ki, rekultivasiya  ediləcək qrunt və ya süxur yığını təbii münbitliyə malik olur. Lakin tərkibindəki qida maddələri, fiziki-mexaniki və s. xassələri kənd təsərrüfatı bitkilərinin tələbatını təmin etmir.
Ona görə də belə ərazilərdə əvvəlcə mühitə az tələbkar bitkilər əkilməlidir. Bu bitkilərin təsiri nəticəsində münbitlik artdıqdan sonra, burada daha məhsuldar kənd təsərrüfatı əkmək olar. Rekultivasiya işlərinin səmərəliliyi qruntun mexaniki xassələrindən, tərkibində toksikoloji maddələrin olmasından asılıdır. Ona görə hər hansı konkret ərazidə rekultivasiyanın müvəffəqiyyəti spesifik amillərdən asılı olur.

Neft tullantıları, lay suları və s. ilə çirklənmiş ərazilərdə isə ilk növbədə torpaqların aerasiya şəraitinin yaxşılaşdırılması və mikrobioloji proseslərin sürətləndirilməsi tələb olunur. Mis mədənləri, kobalt, alunit filizi yataqları istismar edilən sahələrdə rekultivasiya işi süxurların turşuluğuna qarşı mübarizə ilə başlanır. Bunun üçün qrunta lazımi miqdarda əhəng verməli, əksər hallarda belə hallarda bu cür çuxurların üzəri torpaqla örtülməli, ona gübrə verilməlidir. Yalnız belə sahələrin fitomeliorasiya edilməsi mümkündür.

Yuxarıdakı bir neçə misaldan aydın olur ki, rekultivasiya çox mürəkkəb problemdir və onun həyata keçirilməsi üçün xüsusi elmi - tədqiqat işləri aparılmalı, əsaslı layihələşdirmə həyata keçirilməlidir. Ona görə də ölkəmizdə bu işlə məşğul olan xüsusi elmi - tədqiqat və layihə müəssisələri məşğul olur.

Torpaq ehtiyatlarının bərpası

Xidmətdən bildirdilər ki, ölkəmizdə torpaq ehtiyatlarının rekultivasiya yolu ilə bərpa edilməsini insanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində əldə etmək olar. Torpaqlar ümumiyyətlə əkin dövriyyəsindən ona görə çıxır ki, mədən, karxana, şlanq, inşaat tullantıları  basdırmaqla və s- ni qazmaqla pozulur. Belə torpaq ehtiyatlarının bərpası əsasən aşağıdakı istiqamətlərdə aparılır.

1. Kənd təsərrüfatında bağ və plantasiyalar üçün.
2. Meşə sahələri və yaşıllıqlar salmaqla;
3. Su anbarları yaratmaqla;
4. Yaşayış massivləri salmaqla.

Bitki, heyvanlar aləmi və insanlar, bir sözlə bütün canlılar torpaqla bilavasitə əlaqədardırlar. Yer qabığının süxurları müxtəlif minerallardan ibarətdir. Lakin onun üst hissəsi torpaq qatının üst hissəsi torpaq qatının tərkibindəki minerallardan ibarət müəyyən qədər üzvi qalıqlarda vardır. Deməli, torpaq həm mineral, həm də üzvi birləşmələrdən ibarətdir. Torpaq yer səthində litosferin mineral biosferin üzvi maddələrin təmayülü nəticəsində əmələ gəlmiş xassələrə malik olan təbii törəmədir.
Torpaq ehtiyatları və ondan istifadə olunması rekultivasiyadan sonra ona süxurların mexaniki və kimyəvi xassələri torpağa keçir. Bu isə torpağın əmələgəlmə prosesində bitkilərin, növ bitkilərin tərkibinə, onların biokimyəvi xassələrinə, məhsuldarlığına, bitki qalıqlarının cücərmə və parçalanmasına təsir edir. Kənd təsərrüfatının bütün sahələri düzgün və bir-birilə əlaqəli inkişaf etməli, onun təbii sərvətləri düzgün və səmərəli istifadə edilməlidir. Sübut olunmuşdur ki, planetin quru hissəsinin əksinə yararlı torpaq sahələrinin 10 milyarda çatdırmaq lazımdır.

Rekultivasiya olunmuş torpaqlar mexaniki, fiziki, kimyəvi və bioloji amillərin təsiri nəticəsində toplanır və ovxalanır, sonra ona humus qarışaraq münbitləşir. Torpaq və münbitlik anlayışları bir-birindən ayrılmazdır. Rekultivasiya olunmuş torpaqlarda mikroorqanizmlərin də rolu böyükdür. Beləliklə torpağın üst qatının hər qramında milyardlarla (1-5 milyard) müxtəlif bakteriyalar fəaliyyət göstərir.

A.N.Krasilnikov müəyyən etmişdir ki, hər bir hektar torpağın üst qatında yaşayan bakteriyaların ümumi kütləsi 5-7 tona çatır. Mikroblar üzvi qalıqları parçalayır, onlar müxtəlif birləşmələr şəklinə düşməsinə səbəb olur və münasib şərait yaradır. Bioloji rekultivasiyadan sonra torpağın xassələri və mühafizəsi dəyişir. Lakin insan öz fəaliyyəti ilə təbii şəraitə təsir edir, onun mexaniki tərkibinə, fiziki - kimyəvi və bioloji xassələrini pozur. Buna görə də torpağın mühafizəsi onun fiziki xassələrinin, kimyəvi, bioloji tərkibinin saxlanılmasına yönəldilməlidir. Strukturlu torpaqlarda aerasiya prosesi yaxşı gedir, nəmlik torpaqda yaxşı saxlanılır və atmosfer nəmliyi yaxşı udulur. Alınan məhsuldarlıq yüksək və keyfiyyətli olur. 

Bioloji rekultivasiyada mənimsənilən torpağın udma qabiliyyəti dedikdə suda həll olunmuş müxtəlif maddələri udub özündə saxlama qabiliyyəti adlanır. Torpağın fiziki xassələrinə - torpağın məsaməliyi, su, hava və istilik rejimi aiddir. Bu xassələr torpağın məhsuldarlığını, bitkilərin inkişaf şəraitini xarakterizə edir. 

Texniki rekultivasiya

Rekultivasiyanın texniki mərhələsinin başlıca məqsədi ərazinin düzəldilməsində planlaşdırma, ondan istifadə etmək üçün yararlı hala salınması, burada yol çəkilməsi, nəqliyyatın gediş-gəlişinin nizama salınması, əraziyə torpaq tökülməsi və s. Rekultivasiyanın bioloji mərhələsində ərazidə bitkilər yetişdirilir. Buna nail olmaq üçün müəyyən ardıcıllıqlarla aqrokimyəvi, aqrotexniki, fitomeliorativ tədbirlər həyata keçirilir. 

Rekultivasiya işlərinin səmərəliliyi ondan ibarətdir ki, qruntun mexaniki tərkibindən, onun tərkibində toksiki maddələrin olmasından, nəmlik və su saxlama xassələrindən və  s. amillərdən asılıdır. Dünyada rekultivasiya olunan torpaqların istifadəsinin bir çox problemləri vardır. Bunlardan ən əsas torpaqların istifadəsi. Digər tərəfdən əkinçiliyin inkişafı üçün eyni sahələrin intensiv istifadəsi ilə əlaqədardır. 

Mexaniki çirklənmə dedikdə torpaq səthinin müxtəlif tullantılarla - inşaat materialları, dəmir-beton və metal konstruksiya hissələri, qazıntı işləri nəticəsində çıxarılan süxurlar, məişət tullantıları və s. ilə  çirklənməsi nəzərdə tutulur. Mexaniki çirkləndiricilər uzun müddət torpaq səthində qaldıqda onların korroziyası, aşınması mikrobioloji və fiziki- kimyəvi parçalanması nəticəsində torpağın xassələri dəyişə bilər. 

(Davamı gələn sayımızda)

ÜMİD

Paylaş:
17/5/2018 [14:05]: Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
6/6/2017 [00:50]: Bürclər - 6 İYUN
5/6/2017 [22:06]: İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
5/6/2017 [10:36]: İTV-də yeni təyinat
5/6/2017 [10:33]: Ağır vəziyyətdə olan azərbaycanlı nazir Türkiyəyə aparıldı
5/6/2017 [10:29]: Bakıda dəhşətli hadisə: Bardan evə gətirdiyi qadını...
5/6/2017 [10:20]: 26 yaşlı milyarderdən qeyri-adi Ramazan hədiyyəsi - VİDEO
5/6/2017 [10:17]: “Maşın”da növbəti insident
5/6/2017 [10:04]: Azərbaycan elminə ağır itki üz verib - FOTO
5/6/2017 [08:49]: İlanlar həyət və evlərə daraşıb - FOTO
5/6/2017 [08:37]: Saatlı və Qubada ev yanıb
5/6/2017 [08:33]: Putin: “ABŞ bütün dünyada siyasi proseslərə müdaxilə edir”
5/6/2017 [08:28]: Qonşu qadınlar arasında dava
5/6/2017 [08:21]: İki xalaoğlu bıçaqlandı
5/6/2017 [08:18]: Dörd ölkə Qətərlə diplomatik münasibətləri kəsdi
5/6/2017 [01:19]: Dərmandan daha təsirli olan gilas haqqında BİLMƏDİKLƏRİNİZ
5/6/2017 [00:07]: Bürclər - 5 İYUN
4/6/2017 [23:33]: Azərbaycanda qeyri-adi toy karvanı - VİDEO
4/6/2017 [23:10]: Məşhurların siması olduğu şirkət fırıldaqçı çıxarsa...
4/6/2017 [22:54]: Belə uşaqların 86%-ini valideynlər özü “yetim” edir
4/6/2017 [22:42]: Toyda dava düşdü - yaralananlar var
4/6/2017 [22:18]: Azərbaycanda ağır yol qəzası - 6 nəfər yaralandı
4/6/2017 [21:51]: Ağız, tər və sidik qoxuları bu xəstəliklərin XƏBƏRÇİSİDİR
4/6/2017 [21:47]: Qardaş bacısını internetdə satışa çıxardı -Londonda
4/6/2017 [21:41]: Ramazanın 10-cu gününün duası, imsak və iftar vaxtı
4/6/2017 [21:38]: 16 yaşlı qız intihara cəhd etdi
4/6/2017 [20:49]: Sürücülərin nəzərinə: bu yerlərdə parklanma ödənişli olacaq
4/6/2017 [20:14]: Araz Ağalarov: “Biz qənaət etməyi yaxşı bacarırıq”
4/6/2017 [19:53]: Səbəbsiz gülüş bu 4 XƏSTƏLİYİN simptomu ola bilər
4/6/2017 [19:37]: Məhəmməd peyğəmbərdən bəhs edən qalmaqallı film 2 gün sonra televiziyada göstəriləcək
4/6/2017 [19:32]: Bakıda qəribə olay: Xalası ilə xəstəxanaya gedən uşaq yoxa çıxdı
4/6/2017 [19:22]: Hökumət “Tanrıların qızılları”na göz dikdi: Trilyon dollarlıq xəzinə uğrunda MÜHARİBƏ
4/6/2017 [19:03]: Vahid Mustafayevin adı hallanan hadisəylə bağlı Rəsmi açıqlama
4/6/2017 [18:44]: Bakı aeroportunda kuryoz hadisə - Başqasının pasportuyla DSX-dən keçdi
4/6/2017 [18:32]: Göygöldə əcnəbi turistin başına iş gəldi
4/6/2017 [18:28]: Azərbaycanda DƏHŞƏT: Mühərrikin pəri sürücünün qarnını parçaladı
4/6/2017 [16:43]: Polis Vahid Mustafayevin motosiklet karvanını saxladı - FOTOLAR
4/6/2017 [16:11]: Londonun şərqində xüsusi əməliyyat keçirilir
4/6/2017 [15:18]: Natiq Əliyevin vəziyyəti ilə bağlı xəstəxanadan AÇIQLAMA
4/6/2017 [15:00]: Polisin otellərdə nikahsız vətəndaşlara qarşı reydləri barədə yazılara DİN-dən AÇIQLAMA
4/6/2017 [14:41]: “İntihar etməyə gedirəm” yazan uşağın meyiti tapıldı
4/6/2017 [14:35]: Azərbaycan prezidenti Böyük Britaniya baş nazirinə başsağlığı verib
4/6/2017 [14:02]: ABŞ PKK-nın Suriya qolu ilə Rakka əməliyyatına başlayıb
4/6/2017 [13:26]: Çempionlar Liqasının final oyunu zamanı İtaliyada 1000-dən çox insan xəsarət aldı - VİDEO
4/6/2017 [13:07]: Londonda terror aktları nəticəsində ölənlərin sayı artır - VİDEO
4/6/2017 [12:34]: Rusiyanın güllələnərək öldürülənlərin sayı 9 nəfərə çatıb
4/6/2017 [12:09]: İyunun 5-ə HAVA PROQNOZU
4/6/2017 [11:58]: Nazir xəstəxanaya yerləşdirildi
4/6/2017 [11:24]: Dolların iyunun 5-nə olan məzənnəsi
4/6/2017 [11:20]: Sərxoş sürücü ağır qəza törətdi: ÖLƏN VAR
4/6/2017 [10:11]: "Zidan ömrü boyu "Real"da qala bilər"
4/6/2017 [10:00]: London polisi terrorçu olduğu ehtimal edilən üç nəfəri məhv etdi
4/6/2017 [09:53]: Rusiyada 8 nəfər güllələnərək öldürüldü
4/6/2017 [09:48]: Cəbhə xəbərləri
4/6/2017 [09:40]: Tramp Londona yardım təklif etdi
4/6/2017 [09:29]: Manilada kazinoya silahlı basqın: 36 nəfər öldü - VİDEO
4/6/2017 [09:10]: Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə birgə hərbi təlim
4/6/2017 [09:05]: Göygöl sakini körpüdən yıxıldı
4/6/2017 [09:02]: Magistraturaya qəbul imtahanının ikinci mərhələsi keçirilir
4/6/2017 [08:57]: Londonda terror aktları: 6 nəfər öldü, 30 nəfər yaralandı
4/6/2017 [00:43]: Qeyri-adi hadisə: Göyərçin Putinə "hərbi salam" verdi -VİDEO
4/6/2017 [00:23]: Putin: "NATO-da müttəfiq yoxdur, yalnız vassallar var"
4/6/2017 [00:08]: Bürclər - 4 İYUN
3/6/2017 [23:37]: Pulun yoldan çıxardığı milyarderlər
3/6/2017 [23:15]: İnanılmaz - Körpə qocalıq sindromu ilə doğuldu
3/6/2017 [22:24]: Bakıda onlarla sakin tülkülərin hücumuna məruz qalıb
3/6/2017 [22:15]: 19 yaşlı qızını bıçaqlayıb Azərbaycandan qaçmaq istədi
3/6/2017 [22:09]: Əfqanıstanda qəbiristanlıqda partlayış: 20 ölü
3/6/2017 [21:51]: Sankt-Peterburq sakini iyun ayında donub öldü
3/6/2017 [21:43]: ABŞ-da homoseksual ata "ana" olmağa hazırlaşır
BÜTÜN ARXIV BIR SIRADA

Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi


www.bizimyol.info
saytı "Bizim Yol" qəzetinin
internet ünvanıdır
Təsisçi və baş redaktor:
Bahəddin Həziyev
Veb-redaktor:
Müşfiq Hüseynov
Ünvan: AZ1100, Bakı şəh.,
Mirəli Seyidov küçəsi, 51,
"Arqus" binası
Tel: (+99455) 911 85 15
e-mail: [email protected]