Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
Bürclər - 6 İYUN
İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
İTV-də yeni təyinat

Söz quş kimidir”¦

Bölmə :
Köşə
Yazar :
Gülnarə Rəfiq
Yayım tarixi :
16/10/2014 [01:17]
Baxılıb :
1813 dəfə

İnsan dünyaya lal gəlir. Öyrəndiyi ilk dili ana dili adlandırır. Bəzən bu dil ölənəcən adamın bildiyi yeganə dil olur. Ana dili bir koddur və sanki dava-dava oyunundakı kimi «bizimkilər»i ayırmağın ən rahat yoludur. Çünki sınıq-salxaq bir dildə danışanları «özümüzünkü» kimi qavramaqda çətinlik çəkirik. Maraqlısı odur ki, hər kəs bacardığı qədər dilini zənginləşdirmək, ünsiyyət vasitəsini kamilləşdirməkçün çalışır. Bəlkə də həmin səbəbdən yad dillərdən sözlər bu qədər asanlıqla dilimizə girib burda özünə yuva salır. Texnika durmadan inkişaf edir və əmələ gələn sözləri dilimizə çevirməyə macal tapmırıq. Ona görə də bəzən yeni sözü olduğu kimi, tərcüməsiz-filansız qəbul edib mənasını bilmək işimizi xeyli rahatlaşdırır. 

Kiminsə xoşuna gəlmək istəyəndə hər kəs ən əvvəl yaddaşının arxivində qurdalanır. Yaşlı nəsil ata-babadan eşitdiyi qədim sözləri dilində yaşatmağı ilə fəxr edir. Cavanlarsa müasir terminologiyadan, böyüklərin heç xəbəri də olmayan sahələrdən xoruz banı eşitməmiş sözlərlə danışmağı sevir. Görürsən ki, birisinin təsadüfən dilinə gətirdiyi bir yad söz virus kimi ətrafında yayılıb müstəqil həyatına başladı. Lap atalar demiş, «Söz qüş kimidir, ağzından çıxan kimi pırıldayıb uçub gedəcək». 

Yağışdan sonra torpaqdan çıxan spesifik qoxunu hər kəs tanıyır. Onu petrikor adlandırırlar. Sözün hardan gəldiyini kimsə bilmir. Bu söz müasir dillər lüğətindən bir nümunədir. Ayaqqabı bağının başında metaldan, ya da plastikdən bir başlıq olur. Bu başlıq ayaqqabı bağını deşiyə asanlıqla salmağa kömək edir. Onun adı eqletdir. Onun da yaranışını axtarıb tapmaqçün, yaranışını izləməkçün linqvist olmalısan. Bəzilərinin barmaqlarında dırnağın başlanğıcında aypara şəklində ağ iz olur. Amma hər dildə bunu bildirən söz yoxdu. Həmin ağımtıl zolağa lunula deyirlər. 

Sosial şəbəkələrdə foto paylaşmalarını izləyənlər natiforma sözünə rast gəlmiş olar. Sözü nati və forma kimi iki hissəyə parçalasaq mənası anlaşılar. Natural şəkildə, yəni çılpaq insan bədəninin formalarını təkrarlayan ağac, qaya, daşlara deyilir. Meşədə  istirahətdə, qayalıqlarda belə formalara rast gələnlər heç vaxt belə kadrları əldən buraxmaz. 
Mondeqrin sözü isə xarici mahnılarda anlaşılmayan sözlərə deyilir. Bizim restoran müğənnilərimiz adətən belə anlaşılmayan sözləri dilimizə uyğun sözlərlə əvəz etməklə oxumağı sevir. Yəqin mahnının daha məhrəm səsləndiyini düşünürlər. 

Dünyanın hər yerində insan övladı göz bəbəklərini sıxıb bağladıqda gözünün qarşısında işıqlı ləkələr görməyə başlayır. Yəqin ki, min il əvvəl də bu belə idi. Amma dilimizdə bunu ifadə edən söz yoxdu. Müasir zamanda onlara fosfen deyirlər.

Acından qarnımız quruldayanda da biz sadəcə «acından qarnım quruldayır» deyirik. Heç kim kollivubl deyib dilini sındırmaq istəmir. Amma cavanlar bu sözü deyib yaşlı nəslin təəccübünü görməkdən ötrü bayılırlar. 
Bizim babalarımızın şərab butulkasının oturacaq hissəsinə ad qoymaq heç ağlına da gəlməyib. Müasirlər ona punt deyir. Gündəlik həyatı karandaşla işləməkdən ibarət olanların da çoxu karandaşın kəlləsindəki metal hissənin ferrul adlandığını bilmir. Yaxud həmişə sonsuzluq işarəsi kimi tanıdığımız işarənin müasir dildə adının lemniskata olduğunu bilmək də hələ dilimizdə onu yenisiylə əvəz etmək istəyəcəyimizi bildirmir. Sadəcə bu söz müasirlik simvollarından biridir. Ola bilər keçmişdə yataqdan çətinliklə durmağın bircə adı vardı - təmbəllik. İndi bu halın min çaları  və disaniya kimi yeni adı da var. Yeni sözlərdən deyilməyi ən çətin olanı manihlapinatapai sözüdür. Bu söz iki nəfərin bir-birinin gözünün içinə baxdığı durum üçün deyilə bilər. Amma bu şəraitdə iki nəfərin arzuları gözündən tökülsə də onlardan heç biri birinci söhbət açıb ilk addımı atmaq istəmir. Bax belə, mürəkkəb situasiyaların bir o qədər də mürəkkəb adı var. Yaşlı nəsil deyərdi ki, bizim vaxtımızda bu söz yarana bilməzdi, çünki abırlı qızlar bir saniyədən sonra baxışlarını yığışdırıb gözünü yerə dikməliydi. 

Yazıda sual və nida işarəsini birlikdə işlədəndə onun interrobanq adlandığını bilmək pis olmaz. Ayaq, ya da əllərimiz keyiyən zaman paresteziya keçirdiyimizi də anlamalıyıq. Kimsə kimisə pəncərədən bayıra atırsa o, demək defenestrisiya edir. Aşıqlarımız dodaq üstündəki xallara mahnılar qoşsalar da dodağın üstündəki batıq hissəyə ad qoya bilməyiblər. Cavanlar bu boşluğu da filtrum sözü ilə doldurublar. İndi banan qabığının içindəki zolaqların da öz adı var- floema. Kişilərin döşünü böyütmək istəyinin də abırlı adı varmış - ginekomastiya. Hələ bir kimsə musiqi dinləyərkən tüklərin biz-biz olması halına da ad verməyə həvəslənib. Frisson sözü bizim anlamımızda bu halı ifadə etməsə də artıq cavanların dilindədi.

Ola bilər kimsə sosial şəbəkədə bu sadalanan sözlərin müəlliflik hüququna görə savaşa çıxıb. Xalq mahnılarını dünyaya anonim ad altında ifa etməyə imkan verən bir millət kimi bizimçün onlar da anonim olaraq qalacaq. Hələ müasir görünməkçün nə qədər əlavə söz bilməliyik”¦

Paylaş:
17/5/2018 [14:05]: Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
6/6/2017 [00:50]: Bürclər - 6 İYUN
5/6/2017 [22:06]: İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
5/6/2017 [10:36]: İTV-də yeni təyinat
5/6/2017 [10:33]: Ağır vəziyyətdə olan azərbaycanlı nazir Türkiyəyə aparıldı
5/6/2017 [10:29]: Bakıda dəhşətli hadisə: Bardan evə gətirdiyi qadını...
5/6/2017 [10:20]: 26 yaşlı milyarderdən qeyri-adi Ramazan hədiyyəsi - VİDEO
5/6/2017 [10:17]: “Maşın”da növbəti insident
5/6/2017 [10:04]: Azərbaycan elminə ağır itki üz verib - FOTO
5/6/2017 [08:49]: İlanlar həyət və evlərə daraşıb - FOTO
5/6/2017 [08:37]: Saatlı və Qubada ev yanıb
5/6/2017 [08:33]: Putin: “ABŞ bütün dünyada siyasi proseslərə müdaxilə edir”
5/6/2017 [08:28]: Qonşu qadınlar arasında dava
5/6/2017 [08:21]: İki xalaoğlu bıçaqlandı
5/6/2017 [08:18]: Dörd ölkə Qətərlə diplomatik münasibətləri kəsdi
5/6/2017 [01:19]: Dərmandan daha təsirli olan gilas haqqında BİLMƏDİKLƏRİNİZ
5/6/2017 [00:07]: Bürclər - 5 İYUN
4/6/2017 [23:33]: Azərbaycanda qeyri-adi toy karvanı - VİDEO
4/6/2017 [23:10]: Məşhurların siması olduğu şirkət fırıldaqçı çıxarsa...
4/6/2017 [22:54]: Belə uşaqların 86%-ini valideynlər özü “yetim” edir
4/6/2017 [22:42]: Toyda dava düşdü - yaralananlar var
4/6/2017 [22:18]: Azərbaycanda ağır yol qəzası - 6 nəfər yaralandı
4/6/2017 [21:51]: Ağız, tər və sidik qoxuları bu xəstəliklərin XƏBƏRÇİSİDİR
4/6/2017 [21:47]: Qardaş bacısını internetdə satışa çıxardı -Londonda
4/6/2017 [21:41]: Ramazanın 10-cu gününün duası, imsak və iftar vaxtı
4/6/2017 [21:38]: 16 yaşlı qız intihara cəhd etdi
4/6/2017 [20:49]: Sürücülərin nəzərinə: bu yerlərdə parklanma ödənişli olacaq
4/6/2017 [20:14]: Araz Ağalarov: “Biz qənaət etməyi yaxşı bacarırıq”
4/6/2017 [19:53]: Səbəbsiz gülüş bu 4 XƏSTƏLİYİN simptomu ola bilər
4/6/2017 [19:37]: Məhəmməd peyğəmbərdən bəhs edən qalmaqallı film 2 gün sonra televiziyada göstəriləcək
4/6/2017 [19:32]: Bakıda qəribə olay: Xalası ilə xəstəxanaya gedən uşaq yoxa çıxdı
4/6/2017 [19:22]: Hökumət “Tanrıların qızılları”na göz dikdi: Trilyon dollarlıq xəzinə uğrunda MÜHARİBƏ
4/6/2017 [19:03]: Vahid Mustafayevin adı hallanan hadisəylə bağlı Rəsmi açıqlama
4/6/2017 [18:44]: Bakı aeroportunda kuryoz hadisə - Başqasının pasportuyla DSX-dən keçdi
4/6/2017 [18:32]: Göygöldə əcnəbi turistin başına iş gəldi
4/6/2017 [18:28]: Azərbaycanda DƏHŞƏT: Mühərrikin pəri sürücünün qarnını parçaladı
4/6/2017 [16:43]: Polis Vahid Mustafayevin motosiklet karvanını saxladı - FOTOLAR
4/6/2017 [16:11]: Londonun şərqində xüsusi əməliyyat keçirilir
4/6/2017 [15:18]: Natiq Əliyevin vəziyyəti ilə bağlı xəstəxanadan AÇIQLAMA
4/6/2017 [15:00]: Polisin otellərdə nikahsız vətəndaşlara qarşı reydləri barədə yazılara DİN-dən AÇIQLAMA
4/6/2017 [14:41]: “İntihar etməyə gedirəm” yazan uşağın meyiti tapıldı
4/6/2017 [14:35]: Azərbaycan prezidenti Böyük Britaniya baş nazirinə başsağlığı verib
4/6/2017 [14:02]: ABŞ PKK-nın Suriya qolu ilə Rakka əməliyyatına başlayıb
4/6/2017 [13:26]: Çempionlar Liqasının final oyunu zamanı İtaliyada 1000-dən çox insan xəsarət aldı - VİDEO
4/6/2017 [13:07]: Londonda terror aktları nəticəsində ölənlərin sayı artır - VİDEO
4/6/2017 [12:34]: Rusiyanın güllələnərək öldürülənlərin sayı 9 nəfərə çatıb
4/6/2017 [12:09]: İyunun 5-ə HAVA PROQNOZU
4/6/2017 [11:58]: Nazir xəstəxanaya yerləşdirildi
4/6/2017 [11:24]: Dolların iyunun 5-nə olan məzənnəsi
4/6/2017 [11:20]: Sərxoş sürücü ağır qəza törətdi: ÖLƏN VAR
4/6/2017 [10:11]: "Zidan ömrü boyu "Real"da qala bilər"
4/6/2017 [10:00]: London polisi terrorçu olduğu ehtimal edilən üç nəfəri məhv etdi
4/6/2017 [09:53]: Rusiyada 8 nəfər güllələnərək öldürüldü
4/6/2017 [09:48]: Cəbhə xəbərləri
4/6/2017 [09:40]: Tramp Londona yardım təklif etdi
4/6/2017 [09:29]: Manilada kazinoya silahlı basqın: 36 nəfər öldü - VİDEO
4/6/2017 [09:10]: Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə birgə hərbi təlim
4/6/2017 [09:05]: Göygöl sakini körpüdən yıxıldı
4/6/2017 [09:02]: Magistraturaya qəbul imtahanının ikinci mərhələsi keçirilir
4/6/2017 [08:57]: Londonda terror aktları: 6 nəfər öldü, 30 nəfər yaralandı
4/6/2017 [00:43]: Qeyri-adi hadisə: Göyərçin Putinə "hərbi salam" verdi -VİDEO
4/6/2017 [00:23]: Putin: "NATO-da müttəfiq yoxdur, yalnız vassallar var"
4/6/2017 [00:08]: Bürclər - 4 İYUN
3/6/2017 [23:37]: Pulun yoldan çıxardığı milyarderlər
3/6/2017 [23:15]: İnanılmaz - Körpə qocalıq sindromu ilə doğuldu
3/6/2017 [22:24]: Bakıda onlarla sakin tülkülərin hücumuna məruz qalıb
3/6/2017 [22:15]: 19 yaşlı qızını bıçaqlayıb Azərbaycandan qaçmaq istədi
3/6/2017 [22:09]: Əfqanıstanda qəbiristanlıqda partlayış: 20 ölü
3/6/2017 [21:51]: Sankt-Peterburq sakini iyun ayında donub öldü
3/6/2017 [21:43]: ABŞ-da homoseksual ata "ana" olmağa hazırlaşır
BÜTÜN ARXIV BIR SIRADA

Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi


www.bizimyol.info
saytı "Bizim Yol" qəzetinin
internet ünvanıdır
Təsisçi və baş redaktor:
Bahəddin Həziyev
Veb-redaktor:
Müşfiq Hüseynov
Ünvan: AZ1100, Bakı şəh.,
Mirəli Seyidov küçəsi, 51,
"Arqus" binası
Tel: (+99455) 911 85 15
e-mail: [email protected]