Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
Bürclər - 6 İYUN
İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
İTV-də yeni təyinat

“Yaxşı kişinin əli açıq, iti qorxaq olar...”

Bölmə :
Köşə
Yazar :
Vasif Sadıqlı
Yayım tarixi :
9/9/2014 [00:51]
Baxılıb :
1654 dəfə

Ağ və qara hər bir yaradılmışın portretinin mühüm cizgiləridir. Onların biri olmasa portret bitkin, mükəmməl, ən əsası, adekvat olmaz. Yalnız mənfi tərəfini gördüyümüz çox təzahür var ki, müsbət yönlərini də bilməyimiz daha yaxşı olardı. Məsələn, cahiliyyə dövrü dedikdə ilkin olaraq ağıla zorbalıq, güclünün zəifi əzməsi, qəbilə təəssübü, qız uşaqlarının diri-diri basdırılması, eyş-işrət predmetinə çevrilən qadınlar gəlir. Amma o mühitin adamları da müəyyən əxlaqi prinsiplərə sahib olub. Folklor, yazılı ədəbi nümunələr və tarixi araşdırmalardan əldə etdiyimiz məlumatlarla onların müsbət əxlaqi dəyərləri haqda təsəvvür yaratmaq istərdik. Öncədən qeyd edək ki, məqsədimiz cahiliyyəyə rəğbət oyatmaq yox, bu dövrün insanları haqda adekvat təsəvvür formalaşmasına yardım etməkdir. 

Azadlıq ruhu. Cahiliyyə əhlinin çox güclü azadlıq ruhu olduğu barədə məlumatlar var. Cahiliyyədə başqasına itaət böyük şərəfsizlik kimi qəbul edilirdi. Bir sıra müəlliflər Herodot və başqa yunan və Roma tarixçilərinə istinadən bildirir ki, ərəblər bunun sayəsində yeganə qonşu xalq olub ki, İranın hakimiyyəti altına girməyib. Onların qəbilədən daha böyük siyasi birliklər yaratmaması da bu hürriyyət ruhu ilə izah edilir. 

Əhdə vəfa. Cahiliyyə əhli əhdə vəfa etməməyi ən böyük ayıblardan sayırdı. O dövrün şairlərindən Züheyr yazırdı: “Əhdində duran qınanmaz və könlünə yatan yaxşılığa yol tapan tərəddüd etməz”. Hicrət öncəsi müşrik Abdullah bin Üreykit peyğəmbərimiz və Əbubəkr Siddiqə bələdçilik etməyə söz veribmiş. Abdullah iki dəvə ilə üç gün sonra Sevr mağarasına gəlməli imiş. Müşriklər peyğəmbərimiz və Əbubəkrin ardınca gedib onları tapmayıb, yerini deyən şəxsə yüz dəvə mükafat vəd edib. Abdullah müşrik olsa da, onları satmayıb. Halbuki peyğəmbərimizin yerini bildiyindən xəbər tutsaydılar, onu ölüm gözləyirdi.  

Kömək istəyəni himayə etmək. Hər hansı şəxs zülmə, haqsızlığa uğramaqdan qorxanda onun qarşısını ala biləcək bir güclüyə ehtiyac duyur. O dövrün əxlaqında hamilik üçün müraciət edəni rədd etməmək mürüvvət göstəricisi idi. Kafirlərin əlindən Həbəşistana qaçan bir sıra müsəlmanlar Məkkəyə qayıdanda köhnə tanış-dostları olan müşriklərə sığınıb, onların yardımı ilə Məkkəyə girə bilmişdi. Peyğəmbərimizin Taifdən qayıdanda Məkkədə Mutim bin Ədiyyin himayəsindən istifadə etdiyi yazılır. Cahiliyyə əhli düşməni olsa belə, ona sığınanı himayə etməyi, himayə sözü veribsə, hər cür təhlükəyə sinə gərməyi mürüvvətin tərkib hissəsi sayırdı. Sığınan adam himayədən çıxdığını ictimai yerdə elan edənə qədər onu qorumaq haminin şərəf borcu idi. 

İffət və namus. Câhiliyyə əhlinin qız uşaqlarını diri-diri basdırmalarını əsir düşüb və ya başqa şəkildə qəbilə şərəfinin ləkələnməsindən qorxduğu üçün etdiyi bildirilir. İrz və namuslarına böyük əhəmiyyət verdikləri üçün döyüşə gedəndə qadınlar da ordunun arxasında olurdu - qadınların düşmənə əsir düşməsi qorxusu onlara əlavə güc versin deyə. Câhiliyyə əhli qadın və şərab düşkünü olmaqla yanaşı başqalarının namusuna (cariyələr hesaba alınmırdı) sayğı ilə yanaşmağı əxlaqi dəyər sayırdılar. O dövrün şairlərindən Antərə bir seirində yazır: 

"Qonşunun xanımı mənə görünəndə gözlərimi qapayıram, 
Ta ki qonşum evinin içinə girənə qədər.

Səxavət.  Cahiliyyə ərəblərinin çoxu İbrahim peyğəmbərə böyük hörmət bəsləyir, özlərini onun davamçısı hesab edirdilər. Bu səbəbdən səxavətlilik böyük şərəf sayılırdı. Gecə çöldə azanların yolu tapması üçün hündür bir yerdə ocaq qalamaq ərəblərin adətlərindən idi. Bu ocaqlar eyni zamanda qonaq gəlməyə dəvət mənası daşıyırdı. Cahiliyyə ərəblərində “yeyib-içən”, başqalarını qonaq edən adam şərəf sahibi idi. Ərəb ədəbiyyatında səxavətli adamı tərif edəndə “əsən yeli, uçan quşu qonaq edən”, “iti qorxaq olan” kimi məcazi ifadələr işlənirdi. Çadırının ətrafındakı bir yığın dəvə sümüyü, kül yığını çadır sahibinin çox qonaqpərvər olduğunu bildirirdi. O dövrün şairi Tarafə yazırdı:

Qorxub qaçmaram, gizlənmərəm təpələrdə, 
Burdayam, yardım istəyənə hazır vəziyyətdə.

Şərqdə səxavət rəmzi kimi tanınan Hatəm Tai də islam öncəsi yaşayıb. 

Qeyd edək ki, bəzən cahiliyyənin mürüvvət anlayışını “dəlilik həddinə çatan şərəf duyğusu” adlandırırlar. Sonrakı əsrlərdə mürüvvət anlayışının içinə girən bir çox fəzilətin ərəb-islam mədəniyyətində bir sıra dəyişikliklərlə dəyərini qoruduğunu görürük. 




Paylaş:
17/5/2018 [14:05]: Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
6/6/2017 [00:50]: Bürclər - 6 İYUN
5/6/2017 [22:06]: İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
5/6/2017 [10:36]: İTV-də yeni təyinat
5/6/2017 [10:33]: Ağır vəziyyətdə olan azərbaycanlı nazir Türkiyəyə aparıldı
5/6/2017 [10:29]: Bakıda dəhşətli hadisə: Bardan evə gətirdiyi qadını...
5/6/2017 [10:20]: 26 yaşlı milyarderdən qeyri-adi Ramazan hədiyyəsi - VİDEO
5/6/2017 [10:17]: “Maşın”da növbəti insident
5/6/2017 [10:04]: Azərbaycan elminə ağır itki üz verib - FOTO
5/6/2017 [08:49]: İlanlar həyət və evlərə daraşıb - FOTO
5/6/2017 [08:37]: Saatlı və Qubada ev yanıb
5/6/2017 [08:33]: Putin: “ABŞ bütün dünyada siyasi proseslərə müdaxilə edir”
5/6/2017 [08:28]: Qonşu qadınlar arasında dava
5/6/2017 [08:21]: İki xalaoğlu bıçaqlandı
5/6/2017 [08:18]: Dörd ölkə Qətərlə diplomatik münasibətləri kəsdi
5/6/2017 [01:19]: Dərmandan daha təsirli olan gilas haqqında BİLMƏDİKLƏRİNİZ
5/6/2017 [00:07]: Bürclər - 5 İYUN
4/6/2017 [23:33]: Azərbaycanda qeyri-adi toy karvanı - VİDEO
4/6/2017 [23:10]: Məşhurların siması olduğu şirkət fırıldaqçı çıxarsa...
4/6/2017 [22:54]: Belə uşaqların 86%-ini valideynlər özü “yetim” edir
4/6/2017 [22:42]: Toyda dava düşdü - yaralananlar var
4/6/2017 [22:18]: Azərbaycanda ağır yol qəzası - 6 nəfər yaralandı
4/6/2017 [21:51]: Ağız, tər və sidik qoxuları bu xəstəliklərin XƏBƏRÇİSİDİR
4/6/2017 [21:47]: Qardaş bacısını internetdə satışa çıxardı -Londonda
4/6/2017 [21:41]: Ramazanın 10-cu gününün duası, imsak və iftar vaxtı
4/6/2017 [21:38]: 16 yaşlı qız intihara cəhd etdi
4/6/2017 [20:49]: Sürücülərin nəzərinə: bu yerlərdə parklanma ödənişli olacaq
4/6/2017 [20:14]: Araz Ağalarov: “Biz qənaət etməyi yaxşı bacarırıq”
4/6/2017 [19:53]: Səbəbsiz gülüş bu 4 XƏSTƏLİYİN simptomu ola bilər
4/6/2017 [19:37]: Məhəmməd peyğəmbərdən bəhs edən qalmaqallı film 2 gün sonra televiziyada göstəriləcək
4/6/2017 [19:32]: Bakıda qəribə olay: Xalası ilə xəstəxanaya gedən uşaq yoxa çıxdı
4/6/2017 [19:22]: Hökumət “Tanrıların qızılları”na göz dikdi: Trilyon dollarlıq xəzinə uğrunda MÜHARİBƏ
4/6/2017 [19:03]: Vahid Mustafayevin adı hallanan hadisəylə bağlı Rəsmi açıqlama
4/6/2017 [18:44]: Bakı aeroportunda kuryoz hadisə - Başqasının pasportuyla DSX-dən keçdi
4/6/2017 [18:32]: Göygöldə əcnəbi turistin başına iş gəldi
4/6/2017 [18:28]: Azərbaycanda DƏHŞƏT: Mühərrikin pəri sürücünün qarnını parçaladı
4/6/2017 [16:43]: Polis Vahid Mustafayevin motosiklet karvanını saxladı - FOTOLAR
4/6/2017 [16:11]: Londonun şərqində xüsusi əməliyyat keçirilir
4/6/2017 [15:18]: Natiq Əliyevin vəziyyəti ilə bağlı xəstəxanadan AÇIQLAMA
4/6/2017 [15:00]: Polisin otellərdə nikahsız vətəndaşlara qarşı reydləri barədə yazılara DİN-dən AÇIQLAMA
4/6/2017 [14:41]: “İntihar etməyə gedirəm” yazan uşağın meyiti tapıldı
4/6/2017 [14:35]: Azərbaycan prezidenti Böyük Britaniya baş nazirinə başsağlığı verib
4/6/2017 [14:02]: ABŞ PKK-nın Suriya qolu ilə Rakka əməliyyatına başlayıb
4/6/2017 [13:26]: Çempionlar Liqasının final oyunu zamanı İtaliyada 1000-dən çox insan xəsarət aldı - VİDEO
4/6/2017 [13:07]: Londonda terror aktları nəticəsində ölənlərin sayı artır - VİDEO
4/6/2017 [12:34]: Rusiyanın güllələnərək öldürülənlərin sayı 9 nəfərə çatıb
4/6/2017 [12:09]: İyunun 5-ə HAVA PROQNOZU
4/6/2017 [11:58]: Nazir xəstəxanaya yerləşdirildi
4/6/2017 [11:24]: Dolların iyunun 5-nə olan məzənnəsi
4/6/2017 [11:20]: Sərxoş sürücü ağır qəza törətdi: ÖLƏN VAR
4/6/2017 [10:11]: "Zidan ömrü boyu "Real"da qala bilər"
4/6/2017 [10:00]: London polisi terrorçu olduğu ehtimal edilən üç nəfəri məhv etdi
4/6/2017 [09:53]: Rusiyada 8 nəfər güllələnərək öldürüldü
4/6/2017 [09:48]: Cəbhə xəbərləri
4/6/2017 [09:40]: Tramp Londona yardım təklif etdi
4/6/2017 [09:29]: Manilada kazinoya silahlı basqın: 36 nəfər öldü - VİDEO
4/6/2017 [09:10]: Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə birgə hərbi təlim
4/6/2017 [09:05]: Göygöl sakini körpüdən yıxıldı
4/6/2017 [09:02]: Magistraturaya qəbul imtahanının ikinci mərhələsi keçirilir
4/6/2017 [08:57]: Londonda terror aktları: 6 nəfər öldü, 30 nəfər yaralandı
4/6/2017 [00:43]: Qeyri-adi hadisə: Göyərçin Putinə "hərbi salam" verdi -VİDEO
4/6/2017 [00:23]: Putin: "NATO-da müttəfiq yoxdur, yalnız vassallar var"
4/6/2017 [00:08]: Bürclər - 4 İYUN
3/6/2017 [23:37]: Pulun yoldan çıxardığı milyarderlər
3/6/2017 [23:15]: İnanılmaz - Körpə qocalıq sindromu ilə doğuldu
3/6/2017 [22:24]: Bakıda onlarla sakin tülkülərin hücumuna məruz qalıb
3/6/2017 [22:15]: 19 yaşlı qızını bıçaqlayıb Azərbaycandan qaçmaq istədi
3/6/2017 [22:09]: Əfqanıstanda qəbiristanlıqda partlayış: 20 ölü
3/6/2017 [21:51]: Sankt-Peterburq sakini iyun ayında donub öldü
3/6/2017 [21:43]: ABŞ-da homoseksual ata "ana" olmağa hazırlaşır
BÜTÜN ARXIV BIR SIRADA

Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi


www.bizimyol.info
saytı "Bizim Yol" qəzetinin
internet ünvanıdır
Təsisçi və baş redaktor:
Bahəddin Həziyev
Veb-redaktor:
Müşfiq Hüseynov
Ünvan: AZ1100, Bakı şəh.,
Mirəli Seyidov küçəsi, 51,
"Arqus" binası
Tel: (+99455) 911 85 15
e-mail: [email protected]