Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
Bürclər - 6 İYUN
İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
İTV-də yeni təyinat

“Vətəndaş cəmiyyəti” - Məmməd Süleymanov

Bölmə :
Köşə
Yazar :
Məmməd Süleymanov
Yayım tarixi :
8/9/2012 [11:23]
Baxılıb :
2744 dəfə

“Vətəndaş cəmiyyəti” anlayışının analizinə vaxtilə iki böyük fikir adamı - Karl Marks və Antonio Qramşi geniş yer ayırıb. Qramşiyə qədər marksizmdə bu termin neqativ çalar daşıyırdı və Marks bu məsələ ilə ayrıca məşğul olmuş yeganə mütəfəkkirdi.

Burjua filosoflarının təriflədiyi və artıq kapitalizmdə mövcud olan “vətəndaş cəmiyyəti”ni məhz hüquqi sənədlər əsasında tədqiq edən Marks nəticəyə gəlir - “Vətəndaş cəmiyyəti” heç də vətəndaşların cəmiyyəti deyil. O, qeyri-vətəndaşların, meşşanların cəmiyyətidir. Elə bir cəmiyyətdir ki, hər kəs öz kiçik biznesi ilə məşğul olur, dövlət və din buna qarışmır, əvəzində yalnız vergi yığır və meşşan da öz növbəsində dövlətin işinə, siyasətə baş vurmur, öz hüququ, azadlığı uğrunda mübarizə aparmamaq öhdəliyi götürür. Yəni, başını salıb dükanını işlədir, ictimai ideal, ictimai həyatda iştirak kimi təfərrüatları ağlına da gətirmir. Russosayağı “sosial müqavilə”nin kapitalizm forması.

Burada “meşşan” sözünün açmasını vermək də yerinə düşərdi. Bu tip adam üçün xarakterik cəhətlər xırdaçılıq, xəsislik, möhkəm əqidənin olmaması və cəmiyyət qarşısında heç bir məsuliyyət hiss etməməkdir. Yazıçı-nobeliat German Hesse isə meşşanlığı “Böyük əksəriyyətin sakit mövcudluğu, iki ifrat arasında özünə orta bir yer tapıb tufandan və ildırımdan uzaqda gün keçirmək” sayırdı. Meşşanlar şəhər obıvatellərinə də deyilirdi. Və mübahisəyə hazıram - azəri QHT-lərində təmsil olunanlar, cüzi istisnalarla, bu kateqoriyaya aiddir.

Marksdan sonra “Vətəndaş cəmiyyəti”nin kamil tədqiqçisi italyan kommunisti Antonio Qramşi oldu. Ömrünün son 11 ilini Mussolini məhbəslərində keçirən və azadlığa çıxandan 5 gün sonra 46 yaşında vəfat edən Qramşi həbsdə “Türmə dəftərləri”ni yazır.

Marks “vətəndaş cəmiyyəti”nin kapitalizmdə neqativ təzahür olduğunu görəndə terminlərdə çaşıb qalmışdı. O, müsbəti axtarıb mənfini tapmışdı. Odur ki, müsbət məna vermək üçün gah “əsl vətəndaş cəmiyyəti”, gah da “siyasi cəmiyyət” terminlərindən istifadə edirdi. Qramşi isə “Aktiv vətəndaş cəmiyyəti” anlayışını formalaşdırdı. Bu, siyasi aktiv vətəndaşların cəmiyyətidir. Və burada hər kəs siyasətin subyekti, ictimai həyatın aktivi olmağa can atır. Əgər onun tərəfində çıxış etdiyi qüvvələr uduzursa, məsuliyyəti də bölüşməyə hazırdır.

Qramşiyə görə, “Əsl vətəndaş cəmiyyəti” burjua “vətəndaş cəmiyyəti”nə tam əksdir və inqilabi qüvvədir. Qramşi burjua “vətəndaş cəmiyyəti”ni dövlət və onun atributları (ordu, polis, məhkəmələr və s.) ilə bərabər xalqı əzmək, repressiya mexanizmi sayırdı. Ən əsası - onlar (bizim QHT-lər kimi) - naqis cəmiyyətin stabillik mexanizmlərindən biridir. Sənə qrant verirlər - və sən hakimiyyətə (o cümlədən başqa, yad hakimiyyətə) xidmət edirsən (hətta əməli heç nə etməməklə də). Stabilliyi saxlamağın isə yolları müxtəlifdir: birbaşa zorakılıq, yaxud gizli zorakılıqla. İkinciyə məktəb, tərbiyə, din, mətbuat, mədəniyyət, ictimai əxlaq vasitəsilə nail olunur. Bu halda QHT-lər yenə burjua “vətəndaş cəmiyyəti” quruculuğunda yardımçıdır.

Qramşinin fikrincə, bu cür mexanizmə qarşı yalnız “aktiv vətəndaş cəmiyyəti” dayana bilər. Hələ üstəlik, qalib də gələr. Bunun üçün Qramşi - diqqət! - istismarçı hakimiyyətin nəzarətində olmayan ictimai-ideoloji avtonomiya zonaları yaradılmasında israr edirdi. Və bu zonalar burjuaziyaya qarşı hücumun avanqardıdır. 

Hakimiyyətdən qrant götürən “vətəndaş cəmiyyətinin kərpicləri” - QHT-lər bu cür zona ola bilərmi? Əsla.
“Aktiv vətəndaş cəmiyyəti”nin yoxluğu bütövlükdə cəmiyyəti, hətta onun potensial inqilabçı kəsimini də burjua kateqoriyaları ilə düşünməyə və hərəkət etməyə vadar edir. Odur ki, azəri QHT-ləri lap əvvəlindən (bilavasitə, ya bilvasitə) mövcud sistemin sabitliyinin qorunmasına xidmət edirlər. İdealları da meşşanların cəmiyyətidir...

Paylaş:
17/5/2018 [14:05]: Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
6/6/2017 [00:50]: Bürclər - 6 İYUN
5/6/2017 [22:06]: İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
5/6/2017 [10:36]: İTV-də yeni təyinat
5/6/2017 [10:33]: Ağır vəziyyətdə olan azərbaycanlı nazir Türkiyəyə aparıldı
5/6/2017 [10:29]: Bakıda dəhşətli hadisə: Bardan evə gətirdiyi qadını...
5/6/2017 [10:20]: 26 yaşlı milyarderdən qeyri-adi Ramazan hədiyyəsi - VİDEO
5/6/2017 [10:17]: “Maşın”da növbəti insident
5/6/2017 [10:04]: Azərbaycan elminə ağır itki üz verib - FOTO
5/6/2017 [08:49]: İlanlar həyət və evlərə daraşıb - FOTO
5/6/2017 [08:37]: Saatlı və Qubada ev yanıb
5/6/2017 [08:33]: Putin: “ABŞ bütün dünyada siyasi proseslərə müdaxilə edir”
5/6/2017 [08:28]: Qonşu qadınlar arasında dava
5/6/2017 [08:21]: İki xalaoğlu bıçaqlandı
5/6/2017 [08:18]: Dörd ölkə Qətərlə diplomatik münasibətləri kəsdi
5/6/2017 [01:19]: Dərmandan daha təsirli olan gilas haqqında BİLMƏDİKLƏRİNİZ
5/6/2017 [00:07]: Bürclər - 5 İYUN
4/6/2017 [23:33]: Azərbaycanda qeyri-adi toy karvanı - VİDEO
4/6/2017 [23:10]: Məşhurların siması olduğu şirkət fırıldaqçı çıxarsa...
4/6/2017 [22:54]: Belə uşaqların 86%-ini valideynlər özü “yetim” edir
4/6/2017 [22:42]: Toyda dava düşdü - yaralananlar var
4/6/2017 [22:18]: Azərbaycanda ağır yol qəzası - 6 nəfər yaralandı
4/6/2017 [21:51]: Ağız, tər və sidik qoxuları bu xəstəliklərin XƏBƏRÇİSİDİR
4/6/2017 [21:47]: Qardaş bacısını internetdə satışa çıxardı -Londonda
4/6/2017 [21:41]: Ramazanın 10-cu gününün duası, imsak və iftar vaxtı
4/6/2017 [21:38]: 16 yaşlı qız intihara cəhd etdi
4/6/2017 [20:49]: Sürücülərin nəzərinə: bu yerlərdə parklanma ödənişli olacaq
4/6/2017 [20:14]: Araz Ağalarov: “Biz qənaət etməyi yaxşı bacarırıq”
4/6/2017 [19:53]: Səbəbsiz gülüş bu 4 XƏSTƏLİYİN simptomu ola bilər
4/6/2017 [19:37]: Məhəmməd peyğəmbərdən bəhs edən qalmaqallı film 2 gün sonra televiziyada göstəriləcək
4/6/2017 [19:32]: Bakıda qəribə olay: Xalası ilə xəstəxanaya gedən uşaq yoxa çıxdı
4/6/2017 [19:22]: Hökumət “Tanrıların qızılları”na göz dikdi: Trilyon dollarlıq xəzinə uğrunda MÜHARİBƏ
4/6/2017 [19:03]: Vahid Mustafayevin adı hallanan hadisəylə bağlı Rəsmi açıqlama
4/6/2017 [18:44]: Bakı aeroportunda kuryoz hadisə - Başqasının pasportuyla DSX-dən keçdi
4/6/2017 [18:32]: Göygöldə əcnəbi turistin başına iş gəldi
4/6/2017 [18:28]: Azərbaycanda DƏHŞƏT: Mühərrikin pəri sürücünün qarnını parçaladı
4/6/2017 [16:43]: Polis Vahid Mustafayevin motosiklet karvanını saxladı - FOTOLAR
4/6/2017 [16:11]: Londonun şərqində xüsusi əməliyyat keçirilir
4/6/2017 [15:18]: Natiq Əliyevin vəziyyəti ilə bağlı xəstəxanadan AÇIQLAMA
4/6/2017 [15:00]: Polisin otellərdə nikahsız vətəndaşlara qarşı reydləri barədə yazılara DİN-dən AÇIQLAMA
4/6/2017 [14:41]: “İntihar etməyə gedirəm” yazan uşağın meyiti tapıldı
4/6/2017 [14:35]: Azərbaycan prezidenti Böyük Britaniya baş nazirinə başsağlığı verib
4/6/2017 [14:02]: ABŞ PKK-nın Suriya qolu ilə Rakka əməliyyatına başlayıb
4/6/2017 [13:26]: Çempionlar Liqasının final oyunu zamanı İtaliyada 1000-dən çox insan xəsarət aldı - VİDEO
4/6/2017 [13:07]: Londonda terror aktları nəticəsində ölənlərin sayı artır - VİDEO
4/6/2017 [12:34]: Rusiyanın güllələnərək öldürülənlərin sayı 9 nəfərə çatıb
4/6/2017 [12:09]: İyunun 5-ə HAVA PROQNOZU
4/6/2017 [11:58]: Nazir xəstəxanaya yerləşdirildi
4/6/2017 [11:24]: Dolların iyunun 5-nə olan məzənnəsi
4/6/2017 [11:20]: Sərxoş sürücü ağır qəza törətdi: ÖLƏN VAR
4/6/2017 [10:11]: "Zidan ömrü boyu "Real"da qala bilər"
4/6/2017 [10:00]: London polisi terrorçu olduğu ehtimal edilən üç nəfəri məhv etdi
4/6/2017 [09:53]: Rusiyada 8 nəfər güllələnərək öldürüldü
4/6/2017 [09:48]: Cəbhə xəbərləri
4/6/2017 [09:40]: Tramp Londona yardım təklif etdi
4/6/2017 [09:29]: Manilada kazinoya silahlı basqın: 36 nəfər öldü - VİDEO
4/6/2017 [09:10]: Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə birgə hərbi təlim
4/6/2017 [09:05]: Göygöl sakini körpüdən yıxıldı
4/6/2017 [09:02]: Magistraturaya qəbul imtahanının ikinci mərhələsi keçirilir
4/6/2017 [08:57]: Londonda terror aktları: 6 nəfər öldü, 30 nəfər yaralandı
4/6/2017 [00:43]: Qeyri-adi hadisə: Göyərçin Putinə "hərbi salam" verdi -VİDEO
4/6/2017 [00:23]: Putin: "NATO-da müttəfiq yoxdur, yalnız vassallar var"
4/6/2017 [00:08]: Bürclər - 4 İYUN
3/6/2017 [23:37]: Pulun yoldan çıxardığı milyarderlər
3/6/2017 [23:15]: İnanılmaz - Körpə qocalıq sindromu ilə doğuldu
3/6/2017 [22:24]: Bakıda onlarla sakin tülkülərin hücumuna məruz qalıb
3/6/2017 [22:15]: 19 yaşlı qızını bıçaqlayıb Azərbaycandan qaçmaq istədi
3/6/2017 [22:09]: Əfqanıstanda qəbiristanlıqda partlayış: 20 ölü
3/6/2017 [21:51]: Sankt-Peterburq sakini iyun ayında donub öldü
3/6/2017 [21:43]: ABŞ-da homoseksual ata "ana" olmağa hazırlaşır
BÜTÜN ARXIV BIR SIRADA

Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi


www.bizimyol.info
saytı "Bizim Yol" qəzetinin
internet ünvanıdır
Təsisçi və baş redaktor:
Bahəddin Həziyev
Veb-redaktor:
Müşfiq Hüseynov
Ünvan: AZ1100, Bakı şəh.,
Mirəli Seyidov küçəsi, 51,
"Arqus" binası
Tel: (+99455) 911 85 15
e-mail: [email protected]