Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
Bürclər - 6 İYUN
İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
İTV-də yeni təyinat
"BİZİM YOL" QƏZETİNİN LAYİHƏSİ: Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi

Şamaxı Rəsədxanası - elm və turizm mərkəzi

Şamaxı Rəsədxanası - elm və turizm mərkəzi
Bölmə :
KİVDF
Yayım tarixi :
8/4/2014 [10:26]
Baxılıb :
15688 dəfə
Mərkəzin 20-dək əməkdaş bir sıra beynəlxalq elmi təşkilatlara üzv seçilib

Nəsirəddin Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası (ŞAR)-Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunun "Astrofizika" sektoru bazasında 1960-cı ildə yaradılıb. Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası dəniz səviyyəsindən 1500 metr hündürlükdə yerləşir. Bu rəsədxana çətin müşahidə edilən cənub göyünün öyrənilməsində dünyanın bir çox rəsədxanası ilə müqayisədə müəyyən üstünlüklərə malikdir. Burada aydın gecələrin sayı 190-200-ə çatır. Başqa sözlə desək, mindən artıq dünya rəsədxanası arasında Şamaxı rəsədxanası öz teleskoplarının sayına, çeşidinə, gücünə və bir sıra parametrlərə görə ən önəmli yerlərdən birini tutur.
Qısa müddətdə yaşayış qəsəbəsi (Yusif Məmmədəliyev adına) və iş binaları tikilib, teleskoplar və digər elmi cihaz və avadanlıqlar quraşdırılıb: 2 metrlik teleskop, üfüqi Günəş teleskopu, AZT-8, AST-452, Seys-600 və başqaları. 
Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası Böyük Qafqaz dağının şimali-şərqində Bakıdan 150 km məsafədə  Pirqulu dağının-şərq yamacında yerləşir (yüksəklik 1500 m, coğrafi koordinatları: 48 dərəcə 35 `04" E / 40 dəq 46 `20 N"). Rəsədxanaya gedən yol yenicə təmirdən çıxmış və asfalt örtüyə malikdir.  
XX əsrdə milli astronomiya elminin inkişafında yeni əlamətdar bir  mərhələ  başlanıb. 1927-ci ildən Azərbaycanda  astronomya ekspedisiyları fəaliyyətə başladı. Bu ekspedisiyalar  Şamaxı da daxil olmaqla Azərbaycanın bir sıra rayonlarını tədqiq etmiş,  son nəticədə rəsədxananın tikilməsi üçün Pirqulu ərazisininə üstünlük verilməsini tövsiyyə etmişdir (iyun, 1953). Rəsədxananın yaradılması ilə əlaqədar layihələrin işlənməsi əvvəlcə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Fizika-Riyaziyyat İnstitutunda Astrofizika bölməsi təşkilatçılığı ilə aparıldı (mart 1954). Sonra isə bu şöbə müstəqil astrofizika bölməsi kimi Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının tərkibinə daxil edilmişdir  (iyul, 1956). Nəhayət astrofizika bölməsi və onun Pirqulu dağı  yaxınlığında astronomiya stansiyasının əsasında Astrofizika Rəsədxanasının təşkil olunmsı haqqında qərar verilmişdir (noyabr, 1959). Rəsədxananın tikintisi 1958-ci ilin sonunda başlamışdır. Hal-hazırda orada akademik Yusif Məmmədəliyevin adını daşıyan yaşayış qəsəbəsi, idarələr, məktəb, uşaq bağçası, qonaq evi, yeməkxana, poçt şöbəsi, poliklinika, qarajlar, lazımi texniki qurğular və s.  vardır.  
Prezidentin 5 sentyabr 2008-ci il və 21 iyul 2009-cu il sərəncamları ilə  Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının həyatında  yeni əlamətdar mərhələ  başlandı.  Nəticə etibarilə Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasıın maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilmiş, əsaslı təmir və yenidənqurma işləri aparılmış, yeni binalar və qurğular işə salınmışdır.
Prezidentin qərarı ilə Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının elektrik, qaz və su təchizatı üçün kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsi "Azərenerji" ASC, "Azəriqaz" ASC-nə,  telefonların quraşdırılması və sürətli internetlə  təmin edilməsi Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinə , ətraf mühitin qorunması isə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə, Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasına tapşırılmışdır. Yenidənqurma işlərinin tam başa çatandan sonra ŞAR regionda ən güclü və əhəmiyyətli rəsədxanalardan biri olacaq.
ŞAR Nəsirəddin Tusinin adını daşıyır (sentyabr, 1981).  ŞAR-ın rəsmi yaranma tarixi  13 yanvar 1960-ci ildir. Səmada Azərbaycanla bağlı 11 ad vardır və müvafiq  obyektlərdən biri - kiçik planet ŞAR-ın adını daşıyır.  
2002-ci ildə ŞAR-ın keçmiş Batabat Bölməsinin və  Ağdərə Astronomiya Stansiyasının bazası əsasında Naxçıvan Muxtar Resbublikası ərazisində Azərbaycanın hündür yerlərindən birində yerləşən Batabat Astrofizika Rəsədxanası təşkil edilib. 

Kiçik planetə azərbaycanlı alimin adını veriblər

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasından “Bizim Yol” qəzetinə verilən məlumata görə bu elm ocağında indiyədək minlərlə səma cisimlərinin xassələri öyrənilib, rəsədxana bir sıra kosmik proqramlarda bilavasitə iştirak edib. Rəsədxana əməkdaşlarının aldıqları elmi nəticələr dünya alimləri tərəfindən layiqincə qiymətləndirilib, 20-dək əməkdaş bir sıra beynəlxalq elmi təşkilatlara üzv seçilib. Marsda və Ayda bir neçə krater Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası əməkdaşlarının adı ilə adlandırılıb. Azərbaycan astronomlarının qazandıqları nüfuz sayəsində Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı tərəfindən bir sıra kiçik planetlərə Azərbaycan adı verilib. 2007-ci ilin sentyabrında ABŞ rəsədxanasında kəşf olunmuş daha bir kiçik planetə AMEA-nın müxbir üzvü Əyyub Quliyevin adı verilib.
Rəsədxana AMEA tərəfindən təsdiq olunmuş elmi proqram əsasında fəaliyyət göstərir. Proqram dünya elminin ən qabaqcıl və prioritet problemləri ilə uzlaşdırılmışdır. Rəsədxananın fəaliyyəti çərçivəsində qalaktikaların, ulduzların, planetar dumanlıqların, günəşin, planetlərin və kometaların müşahidəsi aparılır. Günəş-Yer əlaqələri çərçivəsində respublikanın səhiyyə, energetika strukturları ilə birgə işlər görülür, rəsədxananın bu sahə ilə bağlı gündəlik məlumatları respublika KİV-ində çap olunur və praktiki məsələlərdə istifadə edilir. Rəsədxana Azərbaycan elminin təbliği üçün də önəmli fəaliyyət göstərir. Buraya hər il minlərlə turist, məktəbli, xarici qonaqlar gəlir. Onların hamısına burada görülən işlər barədə ətraflı məlumat verilir.
2011-ci ildə Prezidentin imzaladığı iki sərəncama əsasən, Prezidentin Ehtiyat Fondundan rəsədxanaya birinci dəfə 5 milyon, ikinci dəfə isə 3 milyon manat vəsait ayrılıb.
Dövlət başçısının sərəncamlarından sonra rəsədxananın baş korpusu əsaslı təmir edilib. Binanın dam örtüyü yeniləşdirilib, su, elektrik, siqnalizasiya, telefon və internet xətləri çəkilişi, daxili divarlara alçipan, xarici divarlara alkapon örtüklərin çəkilişi başa çatdırılıb. Baş korpusun istiliklə təmin edilməsi məqsədilə qazanxana və rəsədxananın girişində keçid məntəqəsi tikilib, rəsədxananın ətrafına hasar çəkilib.
Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında üç əsas istiqamətdə elmi işlər görülür: ulduzlar fizikası, Günəş sistemi cisimlərinin dinamikası və fizikası, Günəş fizikası. Günəş fizikası sahəsində əsas elmi nəticələr Günəş alışmalarının inkişafı, maqnit sahəsi və Günəş atmosferinin incə quruluş əlaqələri üzrə əldə olunub. Beynəlxalq və xüsusi proqramlar üzrə patrul müşahidələri aparılıb. Ulduz fizikası sahəsində qeyristasionar, dəyişən və qoşa sistem ulduzları, maqnit və geniş örtüklü ulduzlar, super sıxlıqlı ulduzlar tədqiq olunub. Günəş sistemi cisimləri fizikası və dinamikası sahəsində planetlər və onların peykləri tədqiq olunubdu. 

İşçi heyət

Rəsədxananın hazırda 152 əməkdaşı var: onların 55-i elmi işçi, o cümlədən 4 nəfər fizika-riyaziyyat elmlər doktoru və 23 nəfəri elmlər namizədi, 8 nəfəri isə mühəndislərdir. Əməkdaşılardfan ikisi AMEA-nın müxbir üzvüdür. Bir əməkdaş Azərbaycan elminin inkişafındakı  xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalına layiq görülüb.

Elm ocağının strukturu

Rəsədxananın aşağıdakı struktur bölmələri vardır: Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası Bakı şəhər bölməsi;  “Səma cismlərinin spekroskopiyası” şöbəsi; “Səma cismlərinin fotometriyası və polyarimetriyası” şöbəsi; “Günəş fizikası” şöbəsi, “Günəş və Yer əlaqələri” şöbəsi, “Planetlər və kiçik səma cismləri” şöbəsi, “Müşahidə texnikasının təkmilləşdirilməsi” şöbəsi  və  “Əlaqələndirmə və təşkilat” şöbəsi. Rəsədxanada həmçinin elmi kitabxana, müvafiq inzibati-idarə etmə bölmələri, texniki emalatxana, alüminumlaşdırıcı gurğu və s. də fəaliyyət göstərir.

Rəsadxanada elmi cihazlar

2-m teleskop. Bu teleskop ŞAR-da Almaniyanın “Karl Seyss Yena” şirkətinin istehsalıdır və 1966-cı ildə quraşdırılıb. 2-metrlik teleskop 3 müxtəlif optik sistemi özündə birləşdirir, və əsasən spektral müşahidələr üçün nəzərdə tutulub. Əsas güzgü parabolikdir, açıq səthinin diametri 2000 mm və fokus məsafəsi 9000 mm-dir. Baş fokus sisteminin görüş sahəsi korrektorsuz 6"x6"-dir. Korreksiya sistemi teleskopun faydalı görüş sahəsini 21"x21"-ə qədər artırır. Kassegren sisteminin fokus məsafəsi 29 500 mm, Kude sisteminin fokus məsafəsi 72 000 mm-dir. 2-m teleskop aşağıdakı işıq qəbulediciləri ilə təmin olunub: zəif obyektlərin spektrlərinin alınması üçün istifadə olunan 2 difraksiya qəfəsi və 3 kamera ilə təchiz olunmuş baş fokus spektroqrafı; Kasseqren fokusunda zəif ulduzların spektrlərini almaq üçün prizmalı spektroqraf, ulduzların kəmiyyət baxımından spektral analizi üçün orta dispersiyaya malik 2 kameralı difraksiyalı spektroqraf; Baş (görüş sahəsi sahə 14"x14") və Kasseqren (4"x4") fokuslarında səma cisimlərinin fotoqrafiyası üçün 3056x3056 piksel ölçülü CCD matris (termoelektron soyutma) və beynəlxalq filtr dəsti ilə təchiz olunmuş 2 kaset qurğusu;  Kasseqren fokusunda zəif ulduzların yüksək ayırdetməli spektrlərinin alınması üçün ayırdetmə qabiliyyətləri 15000 və 25000 olan və 530x580 piksel ölçülü CCD matris (azotla soyutma) ilə təchiz olunmuş 2 kameralı Kasseqren eşelle spektroqrafı. Parlaq ulduzların yüksək və daha yüksək ayırdetməli spektrlərinin alınması üçün Kude fokusunda yeləşdirilmiş ayırd etmə qabiliyyəti 30 000, 200 000, 400 000 olan unuversal kude eşelle spektrometri; kompüter və digər müvafiq elektron avadanlıqlar.

(Ardı var...)

Ramid İBRAHİMOV

Paylaş:
Mövzuya dair fotolar (Böyütmək üçün tıklayın)
Şamaxı Rəsədxanası - elm və turizm mərkəzi
Şamaxı Rəsədxanası - elm və turizm mərkəzi
Şamaxı Rəsədxanası - elm və turizm mərkəzi
17/5/2018 [14:05]: Olimpiada qalibləri ali məktəblərə imtahansız qəbul olunacaqlar
6/6/2017 [00:50]: Bürclər - 6 İYUN
5/6/2017 [22:06]: İyirmi səkkiz il sonra Naxçıvanda
5/6/2017 [10:36]: İTV-də yeni təyinat
5/6/2017 [10:33]: Ağır vəziyyətdə olan azərbaycanlı nazir Türkiyəyə aparıldı
5/6/2017 [10:29]: Bakıda dəhşətli hadisə: Bardan evə gətirdiyi qadını...
5/6/2017 [10:20]: 26 yaşlı milyarderdən qeyri-adi Ramazan hədiyyəsi - VİDEO
5/6/2017 [10:17]: “Maşın”da növbəti insident
5/6/2017 [10:04]: Azərbaycan elminə ağır itki üz verib - FOTO
5/6/2017 [08:49]: İlanlar həyət və evlərə daraşıb - FOTO
5/6/2017 [08:37]: Saatlı və Qubada ev yanıb
5/6/2017 [08:33]: Putin: “ABŞ bütün dünyada siyasi proseslərə müdaxilə edir”
5/6/2017 [08:28]: Qonşu qadınlar arasında dava
5/6/2017 [08:21]: İki xalaoğlu bıçaqlandı
5/6/2017 [08:18]: Dörd ölkə Qətərlə diplomatik münasibətləri kəsdi
5/6/2017 [01:19]: Dərmandan daha təsirli olan gilas haqqında BİLMƏDİKLƏRİNİZ
5/6/2017 [00:07]: Bürclər - 5 İYUN
4/6/2017 [23:33]: Azərbaycanda qeyri-adi toy karvanı - VİDEO
4/6/2017 [23:10]: Məşhurların siması olduğu şirkət fırıldaqçı çıxarsa...
4/6/2017 [22:54]: Belə uşaqların 86%-ini valideynlər özü “yetim” edir
4/6/2017 [22:42]: Toyda dava düşdü - yaralananlar var
4/6/2017 [22:18]: Azərbaycanda ağır yol qəzası - 6 nəfər yaralandı
4/6/2017 [21:51]: Ağız, tər və sidik qoxuları bu xəstəliklərin XƏBƏRÇİSİDİR
4/6/2017 [21:47]: Qardaş bacısını internetdə satışa çıxardı -Londonda
4/6/2017 [21:41]: Ramazanın 10-cu gününün duası, imsak və iftar vaxtı
4/6/2017 [21:38]: 16 yaşlı qız intihara cəhd etdi
4/6/2017 [20:49]: Sürücülərin nəzərinə: bu yerlərdə parklanma ödənişli olacaq
4/6/2017 [20:14]: Araz Ağalarov: “Biz qənaət etməyi yaxşı bacarırıq”
4/6/2017 [19:53]: Səbəbsiz gülüş bu 4 XƏSTƏLİYİN simptomu ola bilər
4/6/2017 [19:37]: Məhəmməd peyğəmbərdən bəhs edən qalmaqallı film 2 gün sonra televiziyada göstəriləcək
4/6/2017 [19:32]: Bakıda qəribə olay: Xalası ilə xəstəxanaya gedən uşaq yoxa çıxdı
4/6/2017 [19:22]: Hökumət “Tanrıların qızılları”na göz dikdi: Trilyon dollarlıq xəzinə uğrunda MÜHARİBƏ
4/6/2017 [19:03]: Vahid Mustafayevin adı hallanan hadisəylə bağlı Rəsmi açıqlama
4/6/2017 [18:44]: Bakı aeroportunda kuryoz hadisə - Başqasının pasportuyla DSX-dən keçdi
4/6/2017 [18:32]: Göygöldə əcnəbi turistin başına iş gəldi
4/6/2017 [18:28]: Azərbaycanda DƏHŞƏT: Mühərrikin pəri sürücünün qarnını parçaladı
4/6/2017 [16:43]: Polis Vahid Mustafayevin motosiklet karvanını saxladı - FOTOLAR
4/6/2017 [16:11]: Londonun şərqində xüsusi əməliyyat keçirilir
4/6/2017 [15:18]: Natiq Əliyevin vəziyyəti ilə bağlı xəstəxanadan AÇIQLAMA
4/6/2017 [15:00]: Polisin otellərdə nikahsız vətəndaşlara qarşı reydləri barədə yazılara DİN-dən AÇIQLAMA
4/6/2017 [14:41]: “İntihar etməyə gedirəm” yazan uşağın meyiti tapıldı
4/6/2017 [14:35]: Azərbaycan prezidenti Böyük Britaniya baş nazirinə başsağlığı verib
4/6/2017 [14:02]: ABŞ PKK-nın Suriya qolu ilə Rakka əməliyyatına başlayıb
4/6/2017 [13:26]: Çempionlar Liqasının final oyunu zamanı İtaliyada 1000-dən çox insan xəsarət aldı - VİDEO
4/6/2017 [13:07]: Londonda terror aktları nəticəsində ölənlərin sayı artır - VİDEO
4/6/2017 [12:34]: Rusiyanın güllələnərək öldürülənlərin sayı 9 nəfərə çatıb
4/6/2017 [12:09]: İyunun 5-ə HAVA PROQNOZU
4/6/2017 [11:58]: Nazir xəstəxanaya yerləşdirildi
4/6/2017 [11:24]: Dolların iyunun 5-nə olan məzənnəsi
4/6/2017 [11:20]: Sərxoş sürücü ağır qəza törətdi: ÖLƏN VAR
4/6/2017 [10:11]: "Zidan ömrü boyu "Real"da qala bilər"
4/6/2017 [10:00]: London polisi terrorçu olduğu ehtimal edilən üç nəfəri məhv etdi
4/6/2017 [09:53]: Rusiyada 8 nəfər güllələnərək öldürüldü
4/6/2017 [09:48]: Cəbhə xəbərləri
4/6/2017 [09:40]: Tramp Londona yardım təklif etdi
4/6/2017 [09:29]: Manilada kazinoya silahlı basqın: 36 nəfər öldü - VİDEO
4/6/2017 [09:10]: Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə birgə hərbi təlim
4/6/2017 [09:05]: Göygöl sakini körpüdən yıxıldı
4/6/2017 [09:02]: Magistraturaya qəbul imtahanının ikinci mərhələsi keçirilir
4/6/2017 [08:57]: Londonda terror aktları: 6 nəfər öldü, 30 nəfər yaralandı
4/6/2017 [00:43]: Qeyri-adi hadisə: Göyərçin Putinə "hərbi salam" verdi -VİDEO
4/6/2017 [00:23]: Putin: "NATO-da müttəfiq yoxdur, yalnız vassallar var"
4/6/2017 [00:08]: Bürclər - 4 İYUN
3/6/2017 [23:37]: Pulun yoldan çıxardığı milyarderlər
3/6/2017 [23:15]: İnanılmaz - Körpə qocalıq sindromu ilə doğuldu
3/6/2017 [22:24]: Bakıda onlarla sakin tülkülərin hücumuna məruz qalıb
3/6/2017 [22:15]: 19 yaşlı qızını bıçaqlayıb Azərbaycandan qaçmaq istədi
3/6/2017 [22:09]: Əfqanıstanda qəbiristanlıqda partlayış: 20 ölü
3/6/2017 [21:51]: Sankt-Peterburq sakini iyun ayında donub öldü
3/6/2017 [21:43]: ABŞ-da homoseksual ata "ana" olmağa hazırlaşır
BÜTÜN ARXIV BIR SIRADA

Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi


www.bizimyol.info
saytı "Bizim Yol" qəzetinin
internet ünvanıdır
Təsisçi və baş redaktor:
Bahəddin Həziyev
Veb-redaktor:
Müşfiq Hüseynov
Ünvan: AZ1100, Bakı şəh.,
Mirəli Seyidov küçəsi, 51,
"Arqus" binası
Tel: (+99455) 911 85 15
e-mail: [email protected]