Hatayın minillik zəlzələ tarixinə və sivilizasiyaların qat-qat keçidinə şahidlik edən o unikal məkanda, ayaqlarınızın altında uzanan elə bir möcüzə var ki, ona yuxarıdan baxarkən sadəcə daşların deyil, zamanın özünün dalğalandığını hiss edəcəksiniz. Bəşəriyyət tarixində indiyə qədər tapılmış bu bənzərsiz sənət əsəri, keçmişlə bu gün arasında sözün əsl mənasında sarsılmaz bir körpüdür: "Dağıdıcı zəlzələlərin və məcrasını dəyişən çayların hekayəsindən bəhs edən, 1050 kvadratmetrlik sahəyə yayılan bu bənzərsiz dalğanın axışı qarşısında valeh olacaqsınız. Miladi IV əsrə dayanan keçmişi və unikal həndəsi naxışları ilə bir zamanların möhtəşəm görüş məkanına aid olan bu zəmin mozaikası, indiyə qədər dünya üzərində tapılanların ən böyüyüdür…"
Bu sətirlər sadəcə bir memarlıq elementini təsvir etmir; bu, qədim dünyanın alt-üst olan coğrafiyasının və zamanın daşlaşmış canlı hekayəsidir.
Miladi IV əsrə dayanan keçmişi ilə bu nəhəng mozaika tabanı, vaxtilə antik şəhərin qəlbində yerləşən, insanların toplandığı, ticarət etdiyi və fəlsəfi söhbətlər apardığı möhtəşəm bir ictimai buluşma məkanına aid idi. Onu dünyadakı bütün digər mozaikalardan fərqləndirən əsas xüsusiyyət təkcə ölçüsü deyil, həm də üzərindəki riyazi dühadır. Bənzərsiz həndəsi naxışların bir-birini izlədiyi bu nəhəng zəmində qədim sənətkarlar elə bir kompozisiya qurublar ki, milyonlarca kiçik daşın düzülüşü insanda sonsuz bir dalğa axışı və vizual hərəkət təəssüratı yaradır.
Bu mozaikanın ən heyrətamiz və dramatik tərəfi onun hamar olmamasıdır. Mozaika zəmini dalğalı bir dənizi xatırladır. Lakin bu dalğalar sənətkarların xəyal məhsulu deyil, birbaşa tarixin amansız gücüdür. Əsrlər boyu baş verən dağıdıcı zəlzələlər, yerin altındakı tektonik hərəkətlər və şəhərin ortasından keçən qədim çayların yataqlarını dəyişərək torpağı sıxışdırması, bu nəhəng mozaika döşəməsini qırıb parçalamadan dalğalandırıb. Bu gün o sənət əsərinə baxarkən, əslində təbiətin və tarixin yer üzünə vurduğu qədim şillələrin fiziki izini canlı olaraq görürsünüz. Zaman sanki bu mozaikanın üzərində donub qalıb.
6 fevral fəlakətinin o qorxunc, amansız dalğası müasir mühəndisliklə tikilmiş binaları yerlə-yeksan edərkən, yerin altındakı bu qədim mozaika dalğası, polad sütunların kölgəsində, sivilizasiyaların keçici gücünə meydan oxuyaraq yenə sağ qalmağı bacardı. Bu gün bu möhtəşəm sənət əsərinin qarşısında dayanmaq sadəcə qədim sənətkarlığa heyran olmaq demək deyil. Bu, insan əlinin yaratdığı estetika ilə təbiətin amansız gücünün 1600 illik mübarizəsinə və inancın, sənətin daşlaşmış sarsılmazlığına şahidlik etməkdir.
Orxan Musabəyli, Bizimyol.info
