Türkiyənin NATO daxilində rolu və əhəmiyyəti daha da artır. Türkiyə hərbi baxımdan NATO-da ABŞ-dan sonra ikinci ən güclü ölkədir. ABŞ-ın bəzi sahələrdə geri çəkilməsi fonunda isə NATO daxilində liderlik uğrunda yeni rəqabət yaranır.
Bu liderlik mübarizəsində əsas namizədlərdən biri Almaniyadır. Onun sözlərinə görə, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Almaniya və Yaponiya hərbiləşmə baxımından məhdudlaşdırılmış ölkələr kimi qəbul edilib, lakin hazırkı geosiyasi dəyişikliklər bu yanaşmanın dəyişə biləcəyini göstərir. Bu yeni dövrdə həmin ölkələrin öz ordularını gücləndirməsinə və daha aktiv hərbi rol oynamasına imkan verilə bilər.
Türkiyə ilə Almaniya arasında NATO daxilində liderlik rəqabəti güclənə bilər. ABŞ-ın boşaltdığı liderlik boşluğunu kimin dolduracağı – Türkiyə, yoxsa Almaniya – əsas müzakirə mövzularından biri olacaq.
Onun sözlərinə görə, bu prosesdə regional geosiyasi məsələlər də mühüm rol oynayır. Xüsusilə Rusiya ilə münasibətlər, Ukrayna müharibəsi, Hörmüz boğazı, Malakka və Bab əl-Məndəb kimi strateji keçidlər, həmçinin su və dəniz yolları üzərində nəzarət məsələləri gündəmdə olacaq.
Türkiyənin müdafiə sənayesi bu prosesdə həlledici rol oynayacaq. NATO ölkələrinin silahlanma ehtiyacları artdıqca Türkiyədən silah tədarükü məsələsi də aktuallaşır. Lakin onun fikrincə, ən böyük problemlərdən biri Şərqi Aralıq dənizi məsələsidir.
Türkiyə “Mavi Vətən” konsepsiyası çərçivəsində Şərqi Aralıq dənizindəki eksklüziv iqtisadi zonalarını hüquqi baxımdan möhkəmləndirməyə çalışır. Bunun qarşısında isə İsrail, Cənubi Kipr və Yunanıstan kimi ölkələrin ABŞ daxil olmaqla bəzi NATO üzvləri ilə əməkdaşlıq edərək Türkiyəyə qarşı mövqe sərgilədiyi qeyd olunur.
Şərqi Aralıq dənizi məsələsi NATO daxilində ciddi müzakirə mövzusu olacaq. Türkiyənin artan gücü və təsiri fonunda NATO və Avropa Birliyi ölkələrinin Türkiyəni yenidən qiymətləndirməsi və onun rolunu yenidən müəyyənləşdirməsi vacibdir.
NATO üzv ölkələri, xüsusilə ABŞ, hələ də Türkiyəyə Soyuq Müharibə dövrünün prizmasından yanaşır. Ankarada keçiriləcək NATO zirvəsi Türkiyənin əhəmiyyətini, gücünü və alyans daxilindəki rolunu daha aydın şəkildə ortaya qoyacaq və onun sərhədlərini və imkanlarını yenidən müəyyənləşdirməyə şərait yaradacaq.
Hüsamettin İnaç, politoloq
Türkiyə
