Qarabağ Gündəm Cəmiyyət Hadisə Siyasət Dünya Sağlamlıq Sosial-İqtisadi
İran prezidenti Rəisinin helikopter qəzası və hadisənin fəsadları... Regiona necə təsir edəcək?
İran prezidenti Rəisinin helikopter qəzası və hadisənin fəsadları... Regiona necə təsir edəcək?

Əgər bu hadisə İsraillə əlaqəli bir təxribatdırsa, bunu inkar etmək çox asan olacaq, yalnız iki tərəf bu hadisənin fonundan xəbərdar olacaq və bəlkə də artan gərginliyi bir müddətə azaltmaq olar.

Bizimyol.info xəbər verir ki, Milli Kəşfiyyat Akademiyası Fakültə üzvü Dr. Hakkı Uyğur "AA" üçün 3 sualda İran prezidenti İbrahim Rəisi və xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahiyanın helikopter qəzası və mümkün ssenariləri yazıb.

Mayın 19-da Türkiyə vaxtı ilə saat 16 radələrində İran xəbər agentlikləri prezident İbrahim Rəisini daşıyan helikopterin qəzaya uğraması barədə məlumat yayıb. Rəisi Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə iki ölkənin Araz çayı üzərində Azərbaycan sərhədində birgə inşa etdiyi Qız qalası bəndinin açılışına bölgəyə gəlmişdi və Xudafərin rayonundan keçərkən helikopterlə Təbrizə getməyə qərar verib. Prezident və Xarici İşlər Naziri Əmir Abdullahiyan da daxil olmaqla, onu müşayiət edən heyət 3 helikopterlə yola düşərkən, bir müddət sonra İran rəsmiləri prezident və xarici işlər nazirinin olduğu helikopterin sərt eniş etdiyini açıqlayıb.

İlkin xəbərdə Rəisi və helikopterin tapıldığı və can itkisinin olmadığı bildirilsə də, sonrakı dəqiqələrdə belə xəbərin doğru olmadığı üzə çıxıb. Helikopterdə Rəisi ilə yanaşı xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahiyan, Şərqi Azərbaycan valisi və Təbrizin cümə imamı da olub. Bildirilib ki, prezidenti daşıyan helikopter Təbriz sərhədləri daxilində, Ozi kəndi yaxınlığındakı meşəlik əraziyə düşüb.

Daxili İşlər Naziri Vahidi açıqlamasında bildirib ki, əlverişsiz hava şəraiti səbəbindən havadan axtarış-xilasetmə əməliyyatı həyata keçirmək mümkün olmayıb, lakin dövlət bütün imkanları ilə axtarış-xilasetmə işlərini davam etdirir.

Ayətullah Əli Xamenei də camaatın namaz qılmasını istəyib və ölkənin işlərinin pozulmayacağını bəyan edib. Bu vəziyyət yəqin ki, ən pis ssenarinin reallaşacağına işarə kimi qəbul edilib. Bölgəyə ezam olunmuş onlarla xilasetmə qrupu hava şəraiti və dağlıq ərazi səbəbindən qəza yerini müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkib. Üstəlik, bəzi axtarış qruplarının pis şərait səbəbindən itdiyi bildirilir.

İranın Türkiyədən tələb etdiyi Akıncı İHA-nın da axtarışlara qoşulması ilə nəhayət bazar ertəsi səhər saatlarında helikopter qalıqları tapılaraq və orada sağ qalanın olmadığı aydın olub. Hadisələrin ardınca hökumət rəsmiləri toplanıb və böhran masası yaradılıb. Eləcə də bəzi xəbər agentlikləri İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının İnqilab Rəhbəri Xamneyinin ofisində toplaşdığını bildirib.

Sui-qəsd və ya qəza iddialarına necə baxılmalıdır?

Heç bir məlumat, izahat və ya iddia olmasa da, İranda baş verən bu hadisə İsraillə İran arasında son vaxtlar artan gərginliyi yada saldı.

Aprelin 13-nə keçən gecə İranın İsrailə qarşı hərbi əməliyyat qaydalarını xeyli artıran hava hücumuna ABŞ-ın təzyiqi ilə İsrail tərəfindən də oxşar eskalasiya ilə cavab verilmədiyi görülüb. Əgər bu hadisə İsraillə əlaqəli bir təxribatdırsa, bunu inkar etmək çox asan olacaq, yalnız iki tərəf bu hadisənin fonundan xəbərdar olacaq və bəlkə də bununla artan gərginliyi bir müddətə azaltmaq olar.

Başqa bir ssenari, sui-qəsd nəzəriyyəsinə yaxın olsa da, bəzi daxili siyasi qrupların iştirak etməsidir. Çox köhnə helikopterin dağlıq bölgədə pis hava şəraitində uçmaq qərarı bu cür söz-söhbətləri gücləndirir. Buna baxmayaraq, Xudaferin bölgəsinin simvolik əhəmiyyəti və baş iranlı siyasi xəbərçi Seyid Məhəmməd Merendinin hadisədən sonra Fələstin müqaviməti mövzusunda paylaşım etməsi hadisənin xarici miqyasda olması ehtimalının gözardı edilə bilməyəcəyini düşündürür.

Lakin İbrahim Rəisinin daxili siyasətdə səhnəni tamamilə tərk etməsi ilə inqilab lideri Əli Xamneyinin oğlu Müctəba Xameneinin atasını əvəzləmək şansı xeyli artıb. Bu baxımdan, onun mühüm müttəfiqi olan hazırkı parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibafın 50 gün ərzində keçiriləcək seçkilərdə prezident olmaq şansları artıb. Administrasiyanın vahid formada olması ilə Xamneyidən sonrakı keçid ssenariləri daha rəvan reallaşacaq.

Bu hadisə regiona necə təsir edir?

Adi bir qəzadırsa, bunun bölgəyə xüsusi təsiri olmayacaq. İran Konstitusiyasının 131-ci maddəsinə əsasən, prezident vəfat, işdən çıxarılma, xəstəlik və ya hər hansı digər səbəblərə görə 2 ay müddətində vəzifəsinə qayıda bilməzsə, İnqilab Rəhbərinin təsdiqi ilə birinci vitse-prezident prezidentlik səlahiyyətinə malik olur.

Prezident (Birinci Vitse-Prezident), Parlament Sədri və Ədliyyə Sisteminin sədrindən ibarət 3 nəfərlik şura 50 gün ərzində yeni Prezidentin seçilməsi üçün ölkəni növbədənkənar seçkilərə aparmağa cavabdehdir. Bu yolla yeni prezident seçilir. İranın tanınmış daxili və xarici siyasəti davam edir və İranda əsas siyasətin müəyyən edilməsi konstitusiya ilə artıq prezidentin deyil, İnqilab Rəhbərinin səlahiyyətindədir.

Təxribat olsa belə, böyük ehtimalla açıqlanmayacağı üçün regional inkişaflara çox təsir göstərə bilməz. Lakin İran oktyabrın 7-dən sonra onsuz da son dərəcə gərgin və kövrək olan regional tarazlıqlarda İsrailə ağır cavab verməyə çalışarsa, İsrailin ölkə daxilində və ya üçüncü ölkədəki hədəflərinə qarşı çox fərqli bir hərəkətin şahidi ola bilərik.

Lakin burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, bu hərəkət də inkar edilməlidir. Ancaq vurğulamaq lazımdır ki, ən azı hələlik təxribat ola biləcəyinə dair heç bir əlamət və ya işarət yoxdur.

Qadir, Bizimyol.info

Son xəbərlər
Bütün xəbərlər »