Qarabağ Gündəm Cəmiyyət Hadisə Siyasət Dünya Sağlamlıq Sosial-İqtisadi
"O günlərə qayıdacağıq" - Kreml hələ də SSRİ-nin "xortlayacağına" inanır
"O günlərə qayıdacağıq" - Kreml hələ də SSRİ-nin "xortlayacağına" inanır

Bu yaxınlarda sosial şəbəkələrdə yayılan videoda Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqu əsgərlər qarşısında çıxışı zamanı “Biz yenidən Sovet İttifaqına qayıdacayıq” demişdi.Video qəfil yayıldı və xüsusilə ABŞ və Ukrayna cəbhəsində “Rusiyanın əsl hədəfi budur” kimi paylaşıldı.

Şoyquya əsaslanan bu sözlər çox da şübhə altına alınmadı... Çünki keçmişdən bu günə bu məqsədlərin saysız-hesabsız əlamətləri var idi. Bəzi sorğularda (müharibədən əvvəl) bu tendensiya əhalinin demək olar ki, yarısında hiss olunurdu.

Ən yaxın və ən güclü vurğu Putinin Ukrayna müharibəsindən əvvəlki açıqlamalarında və yazdığı məqalədə bu yanaşmanın aydın hiss olunması idi.

Yalnız cümə günü Rusiyanın Qrodno şəhərində keçirilən ikitərəfli forumda çıxış edərkən "Qərbin misli görünməmiş siyasi və sanksiya təzyiqi altında Rusiya və Belarusun birləşməsi prosesi sürətləndi" deyən Putin onu da bildirib ki, indi “dost ölkələrlə” münasibətləri yaxşılaşdırmaq daha da asanlaşıb.

Düzünü desəm, Şoyqu çıxışında bunu deməyib. “Newsweek” videonun geniş versiyasını paylaşmaqla, 1992-ci ildə Tuvan əsilli Şoyqunun dövründə baş verən hadisələrdən danışarkən, özü də daxil olmaqla, geniş auditoriyanın fikrini xatırlatmaq istəyib.

Şoyqu həmin çıxışında bunları deyib: “O dövrdə (SSRİ-nin dağılmasından sonra) xüsusilə mənim nəslim arasında belə bir inam var idi ki, bütün bunlar müvəqqətidir, millətimiz yenidən böyük və güclü olacaq, Sovet İttifaqı qayıdacaq və heç kim getməyəcək. Hər kəs sülh və harmoniya içində yenidən öz hüzurlu həyatını yaşayacaq."

Başqa sözlə desək, Şoyqunun internetdə yayılan həmin videodakı sözləri “Bu gün biz Sovet İttifaqını geri qaytaracağıq” kimi yox, 1992-ci ilə işarə edilərək, "O zaman biz onu geri qaytaracağımıza inanırdıq" formalı idi.

Bu korreksiya bir yana qalsın, heç kimə sirr deyil ki, Kremlin belə bir məqsədi və arzusu var. Bu, indi müxtəlif ölçülərlə üstü örtülməyə çalışılan bir yol xəritəsidir.

İttifaqın dağılmasından sonra Müstəqil Dövlətlər Birliyi, Avrasiya İqtisadi İttifaqı, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı kimi yüksək səviyyəli təşkilatlar da SSRİ-nin 70 illik suverenliyinin gələcəyə daşınması üçün əsas olub və ya ən azı bu dövrün siyasi, sosial və iqtisadi mühitinin yeni formasının qurulması üçün ciddi zəmin yaradıb.

Təsadüfi deyil ki, keçmiş SSRİ-nin tərkibində olan 15 respublikanın vahid ifadəsi üçün ədəbiyyatda “postsovet” termini tez-tez işlədilir. Burada vurğulanır ki, gələcəkdə həm “yaxın mühit”, həm də sovet tipli struktur mümkün deyil.

Son 30 ildə Rusiyanın dondurulmuş münaqişə bölgələrini həm demoqrafik, həm sosial-iqtisadi, həm də sərhədləri aşaraq əbədiləşdirmək cəhdi və bu yolla yekun həllin ünvanı kimi Moskvanı əsas mərkəzə çevirmək istəyi diqqət çəkir. Ən yaxın misal Qarabağda baş verənlərdir. Mərkəzi Asiya və Qafqazda bir çox həll olunmamış sərhəd və demoqrafik dilemmalar da bu sahədə özünü göstərir.

Yenə 2000-ci illərdə vurğulanan “suveren demokratiya” anlayışı ilə “yaxın mühit” ölkələrində mümkün qədər bu idarəetmə formasının qurulması təkcə regional ittifaqlara deyil, həm də “lazım gəldikdə”, dövlətlərin daxili sistemlərinə müdaxilə üçün kəsişmə nöqtəsidir.

Lakin bu məqsədə və oriyentasiyaya baxmayaraq, Rusiya Federasiyasını bəzi ciddi problemlərin gözlədiyi görünür.

Birincisi, indiki qlobal mübarizə oxunda federasiya daxilində əhali və müxtəlifliyin nə qədər davam edə biləcəyi araşdırılmalıdır. Başqa sözlə desək, yenidən sovetlərə olan istək, mövcud sərhədləri saxlamaq mümkün olmayan yeni nəsil hərəkatına təkan verə bilər.

İkincisi, müstəqil dövlətlər kimi öz gələcəyini cızmaq istəyən bu ölkələrin əhəmiyyətli bir hissəsi əvvəlki kimi birləşmək yox, balanslı və hörmətli münasibətlər qurmağın yollarını axtarır. Bunun əksini iddia edənlərin varlığı danılmaz olsa da, məncə - formalaşmaqda olan dünya düzənində birincisi zərurətə çevriləcək.

Bu kontekstdə Rusiyadan iqtisadi və siyasi asılılığı olan ölkələrin yeni tarazlıq sahələri tapdıqca bu mövqeyini gücləndirmələri Sovet İttifaqı kimi formalaşmanın reallığını şübhə altına alır.

Üçüncüsü, Ukrayna müharibəsi ilə qərb-şərq balansında açılan imkan və təhdidlər sahəsində mövcud Rusiya siyasətini aşındıran və onu mübahisəli edən rasional nəticələr/imkanlar ön plana çıxır. Şimal dəhlizinin əvəzinə Orta və Cənub dəhlizinin, Rusiya boru kəmərlərinin əvəzinə Xəzər xəttinin yaradılması, region ölkələrinin öz üstün birləşmələrini gücləndirmək istəyi hər zamankindən daha çox müzakirə olunur.

Bu qısa qiymətləndirmə çərçivəsində Ukrayna müharibəsinin gedişi, onun nəticələri və Türk Dünyasının öz aralarında qura biləcəyi yeni fürsət sahələri ortaya çıxdıqda, postsovet düşüncəsinin yenidən dilə gətirilməsinin iradəni gücləndirəcəyini söyləmək olar.

Mətin Şükürlü, Bizimyol.info

Paylaş »
Son xəbərlər
Bütün xəbərlər »