Dünyanın ən az gedilən ölkələri - FOTOLAR
Musiqili Teatrda əməkdar artistin yubileyi qeyd olundu
Əli İnsanovun həbs müddəti uzadılıb
SOCAR ixrac etdiyi neft məhsullarının həcmini və qiymətlərini açıqlayıb

Neft Fondunun qaydasız idarəçiliyi bizə nə vəd edir?

Bölmə :
Köşə
Yazar :
Qubad Ibadoğlu
Təqdimat :
Azərbaycan Demokratiya və Rifah (ADR) hərəkatının sədri,iqtisadçı ekspert
Yayım tarixi :
11/1/2017 [16:19]
Baxılıb :
410 dəfə

Yanvarın 10-da Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) 2017-ci il büdcəsi haqqında Azərbaycan Prezidenti Fərman verib. Dövlət Neft Fondunun 2017-ci il büdcəsinin gəlirləri 8 milyard 370 milyon 589,8 min manat, xərcləri isə 14 milyard 483 milyon 856,0 min manat məbləğində təsdiq edilib. 

ARDNF-nin 2017-ci il üçün büdcəsi ilə əlaqədar aşağıdakı məqamlara diqqət çəkmək istərdim. 

1) Fondun büdcəsinin təsdiqi proseduru pozulur. Bu il üçün də ARDNF-nin büdcəsi 1 ay 10 gün gecikdilərək təsdiq edilib. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2001-ci il 12 sentyabr tarixli 579 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun illik gəlir və xərclər proqramının (büdcəsinin) tərtibi və icrası Qaydaları”nın 4.4 bəndində deyilir: “Neft Fondunun büdcəsi hər il 1 dekabr tarixindən gec olmayaraq təsdiq edilir”. Təəssüf ki, qanunvericiliyin bu tələbi ARDNF yaranandan bu günədək heç vaxt yerinə yetirilməyib. 

2) Fondun büdcəsinin kəsiri kəskin artır. İlk dəfədir ki, ARDNF-nin büdcəsinin kəsiri onun xərclərinin 42,2 faizini təşkil edəcək. Fondun bu i il üçün gözlənilən büdcə kəsiri 6 milyard 113 milyon 226, 2 min manat olacaq ki, bu da xərclərin 42,2 faizinin Fondun aktivləri hesabına maliyyələşdiriləcəyinə deməyə əsas verir. Bu il ilk dəfədir ki, o Fondun illik gözlənilən gəlirləri onun planlaşdıırlan xərclərinin 57,8 faizini örtə biləcək. 

3) Fondun mədaxilinin təminatında tükənən və azalan gəlirlər üstünlük təşkil edir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun 2017-ci il büdcəsinin gəlirləri əsasən Azərbaycan Respublikasının payına düşən karbohidrogenlərin satışından əldə edilən xalis gəlirlər hesabına formalaşacaq. Bu il üçün proqnoza görə, bu mənbədən Fondun büdcəsinə 7 milyard 550 milyon 705,3 min manat vəsait daxil olacaq ki, bu da ümumi gəlirləri 90,2 faizini təşkil edəcək. Bu məbləğ neft və qaz hasilastının səviyyəsidən və dünya bazar qiymətlərindən asılı olaraq dəyişə bilər. 

4) Fondun aktivlərinin idarəolunmasından gəlirləri manatla artır. Dövlət Neft Fondunun valyuta aktivlərinin yerləşdirilməsindən və idarə olunmasından əldə edilən gəlirləri 800 milyon manata qədər proqnozlaşdırılıb. Bu o deməkdir ki, Fondun bu mənbədən gəlirlərinin manatla artımında milli valyutanın aparıcı valyuta vahidlərinə nəzərən devalvasiyası əhəmiyyətli rol oynayacaq. 

5) Böhranın xərcləri Fonddan maliyyələşdirilir. İlk dəfə olaraq bu il Fondun büdcəsində makroiqtisadi sabitliyin təmin edilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankına transfert nəzərdə tutulub. Onun yuxarı həddi 7,5 milyard manat müəyyən edilib ki, bu da Fondun cari ildə proqnozlaşdıırlan gəlirlərin 90 faizə qədərini təşkil edir. Halbuki, “Neft və qaz gəlirlərinin idarə olunması üzrə uzunmüddətli Strategiya”nın qüvvədə olduğu dövrdə “daimi real xərclər” prinsipi əsasında müəyyənləşdirilmiş xərc hədlərinə riayət olunmalıdır. Bu qayda yenə də pozulub. Strategiyaya görə, ortamüddətli xərclərin həcmi qeyri-neft kəsirinə (neft sektoru istisna olmaqla, ölkənin konsolidasiya olunmuş büdcəsinin gəlirləri və xərcləri arasında fərqə) əsasən və uzunmüddətli xərc limitləri nəzərə alınaraq müəyyən olunmalıdır. Xərclərdə ildən-ilə kəskin dəyişikliklər arzuolunmazdır və nəzərə almaq lazımdır ki, qeyri-neft kəsiri belə sürətlə ani dəyişə bilməz.

6) Fiskal qaydalar olmadan Fondun gəlirlərinin dördə üçündən çoxu xərclənir. "Azərbaycan Respublikasının 2017-ci il dövlət büdcəsi haqqında" qanununun tətbiqi barədə fərmanda ARDNF-dən dövlət büdcəsinə transfertin yuxarı həddinin tənzimlənməsinə və fiskal dayanıqlılığın gücləndirilməsi məqsədilə yeni fiskal qaydalara dair təkliflərini 6 ay müddətində hazırlayıb. Bundan sonra dövlət büdcəsinə nəzərdə tutulan transfertin yuxarı həddinin aylıq və rüblük bölgü əsasında həyata keçirilməsini Maliyyə Nazirliyi və Mərkəzi Bankla əlaqələndirməklə təmin edəcək. Lakin, hətta bu qaydalar bu il hazırlansa da növbəti ildən qüvvəyə minəcək, bu isə o deməkdir ki, bu il də nəzərə alınmaqla hökümət fiskal qaydalrı Fondun gəlirlərinin 80 faizə qədərini xərcləyəndən sonra tətbiq edəcək. Bu isə o deməkdir ki, indiyə qədər qaydasız xərclənən neft gəlirləri tənzimlənməyib. Təbii sərvətlərdən gəlirlərin idarə olunmasında fiskal qaydalar və fiskal çərçivə çox vacib olsa da bununla əlaqədar olaraq, hökümətə dəfələrlə təkliflər versək də indiyə qədər nəzərə alınmayıb. 

Tərəfimizdən sonuncu belə təklifi 2012-ci ildə Maliyyə Nazirliyinə təqdim olunub. Hazırda yenə də aşağıdakı suallar açıq qalır:

• Hər il Fonddan gəlirlərin neçə faizi çıxarıla bilər?
• Uzun müddətli yığım və xərcləmə qərarları hansı prinsiplərlə idarə olunur?
• Hansı xərc maddələri Fonddan maliyyələşdirə bilər, hansılar maliyyələşdirilə bilməz?

7) Fondun büdcəsinə Hesablama Palatası rəy vermir. “Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının Daxili Nizamnaməsi”nə görə, Hesablama Palatası Neft Fondunun büdcəsi ilə bağlı rəy verməlidir. Belə ki, Nizamnamənin 4-cü bəndinin 12-ci maddəsində qeyd olunur ki, “Dövlət büdcəsinin və büdcədənkənar dövlət fondlarının (institutlarının) büdcə layihələri ilə bağlı rəy vermək. Bu, Hesablama Palatasının əsas öhdəliklərindən biridir. Bundan əlavə, 29 dekabr 2000-ci il tarixli 434 saylı Prezident Fərmanı ilə təsdiq olunmuş "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondu haqqında Əsasnamə”nin 1.3-cü maddəsində qeyd olunur ki, “Fond büdcədənkənar institutdur”. Ona görə də Hesablama Palatası Neft Fondunun büdcəsinə dair rəy verməlidir. Hesablama Palatası tərəfindən Neft Fondunun budcəsinə rəy verilməməsi, eləcə də ali audit və parlament nəzarəti imkanlarının məhdudluğu və xərcləmələrlə bağlı qərarların qəbul edilməsi prosesində icra hakimiyyətinın inhisarçılı rolu səmərəli xərcləmələr həyata keçirməkdə ciddi problemlər yaradır.

8) Fondun fəaliyyətinə ictimai nəzarət yoxdur. Dövlət Neft Fondunun Əsasnaməsinin 5.4-cü maddəsində deyilir: “Müşahidə Şurası” Fondun fəaliyyəti üzərində ümumi rəhbərliyi təmin etmək üçün müvafiq dövlət orqanları və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları, həmçinin digər şəxslərdən formalaşdırılır.” (Fondun Müşahidə Şurasında vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarının nümayəndəsinin təmsil olunması) əməl olunmadığı üçün onun idarə olunmasında vətəndaş iştirakçılığı və ictimai nəzarət imkanları məhdudlaşdırır və bu da Müşahidə Şurasının formal fəaliyyətini şərtləndirir.
Yekun olaraq onu qeyd etmək istərdim ki, bu ildə də saxlanılan status-kvo şəraitində neft gəlirlərinin sürətli xərclənməsi onun gələcək nəsillər arasında ədalətli paylanmasını mümkünsüz edir. Eyni zamanda, Hesablama Palatasını, parlamenti və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarını bu prosesdən kənarda qoymaqla bir tərəfdən xərcləmələrlə bağlı qərarların qəbul edilməsini icra hakimiyyətinin inhisarında saxlamağa səbəb olur, digər tərəfdən isə şəffaflığın və ictimai nəzarətin təmin olumamasına yol açır.

Paylaş:
1/3/2017 [21:44]: Azərbaycan prezidenti: “Ermənistan qətnamələrə əməl etməli və ya sanksiyalara məruz qalmalıdır”
1/3/2017 [21:20]: Müsəlmanların sayı ilə bağlı proqnoz
1/3/2017 [20:48]: UEFA-dan türk və yunan azarkeşlərə qadağa
1/3/2017 [20:22]: Arxa oturacaqlarda təhlükəsizlik kəmərindən istifadə etməməyə görə cərimə ödənilməlidir?
1/3/2017 [19:49]: Dünyanın ən az gedilən ölkələri - FOTOLAR
1/3/2017 [19:36]: «Xalqımızla çiyin-çiyinə dayanacağıq»
1/3/2017 [19:22]: Musiqili Teatrda əməkdar artistin yubileyi qeyd olundu
1/3/2017 [18:50]: Əli İnsanovun həbs müddəti uzadılıb
1/3/2017 [18:08]: SOCAR ixrac etdiyi neft məhsullarının həcmini və qiymətlərini açıqlayıb
1/3/2017 [17:40]: Burak Yılmaz Türkiyəyə qayıdır
1/3/2017 [17:13]: Dolların sabaha olan məzənnəsi
1/3/2017 [17:03]: Jurnalist və şikayətçi məhkəmə zalından azadlığa buraxıldı
1/3/2017 [16:33]: İran televiziyası “Oskar” mükafatının təqdimat mərasimində aktrisanın dekoltesini boyayıb
1/3/2017 [16:29]: Professor: “Xəstənin gözünün çıxarılması...”
1/3/2017 [16:24]: Qırğızıstan prezidentindən Putinə özəl hədiyyə - FOTO
1/3/2017 [16:15]: Azərbaycanda daha bir gənc intihar etdi
1/3/2017 [16:12]: Dağlıq Qarabağda hərbi hissə komandirinin müavini və xidmət rəisi həbs olundu
1/3/2017 [16:01]: Akif Çovdarov məhkəmədə zərərçəkənlərə “dələduz” dedi
1/3/2017 [15:46]: Avropada daha bir dövlət bircinsli nikahlara icazə verdi
1/3/2017 [15:42]: Bakıda saxta spirt sexi aşkarlandı
1/3/2017 [15:40]: Ayaz Mütəllibov: “Müharibə qızışsa, Azərbaycan və Ermənistan Suriyanın gününə düşə bilər”
1/3/2017 [15:27]: Azarkeşlər Poqbaya boşqab atdılar
1/3/2017 [15:20]: “Bu qayda Çin hökuməti tərəfindən müəyyən edilib”
1/3/2017 [15:02]: Bakıda dəhşətli hadisə: Xəstənin gözünü çıxartdılar
1/3/2017 [14:47]: "Vidadi Zeynalov, mənimlə problemin var?"
1/3/2017 [14:45]: IX sinif şagirdləri üçün buraxılış imtahanının vaxtı açıqlandı
1/3/2017 [14:35]: Masazırda sürüşmə nəticəsində evlər yararsız vəziyyətə düşdü
1/3/2017 [14:32]: Cocuq Mərcanlı kəndində yaşayış evləri sənədləşdirilir
1/3/2017 [14:29]: "Krediti ödəyə bilmədi, bankda ürəyi dayandı"
1/3/2017 [14:20]: Rusiyalı alimlərdən unikal kəşf: yeni era başlayır
1/3/2017 [14:15]: Bakıda 100 dolları satmaq istəyən şəxs saxlanıldı
1/3/2017 [14:09]: Geomaqnit qasırğası gözlənilir
1/3/2017 [13:54]: Xəzərdə tapılan meyit müayinə olunub
1/3/2017 [13:54]: Nazarbaev-in nəvəsi Futbol Federasiyasının vitse-prezidenti oldu
1/3/2017 [13:14]: Bakıda kütləvi dava: iki nəfər bıçaqlandı
1/3/2017 [13:13]: Yəhudilərin bürclər üzrə ən qədim və dəqiq proqnozu
1/3/2017 [13:02]: Sabaha olan hava proqnozu
1/3/2017 [12:57]: “Azəravtoyol” ləğv olunacaq?
1/3/2017 [12:50]: Bakıda dəhşət: özünü yolun ortasında öldürdü
1/3/2017 [12:44]: Pensiya yaşı niyə artırılır? - “İnsanların ömrü uzanıb”
1/3/2017 [12:19]: Düşmənin zirehli texnikası məhv edildi
1/3/2017 [12:07]: Kapital Bank Amerika Banklar Assosiasiyasına üzv seçilib 
1/3/2017 [11:58]: “Mövlam Şıxəliyev və Etibar Əliyev məsuliyyətə cəlb edilsin”
1/3/2017 [11:56]: Minlərlə insan xəstəxanasız qaldı
1/3/2017 [11:41]: Azərbaycanın regionlarında da sosial evlər tikiləcək
1/3/2017 [11:34]: Sosial mənzillərin dəyəri açıqlandı
1/3/2017 [11:31]: Keçmiş məhkum özünü asdı
1/3/2017 [11:29]: Taksi şirkətləri arasında «amansız müharibə»
1/3/2017 [11:12]: Cadugər qadını boğub qaçan tutuldu
1/3/2017 [11:06]: 71 yaşlı Ajda ana olmaq istəyir
1/3/2017 [11:05]: "Şollar-Bakı su qurğuları kompleksi - 100 il: əbədi həyat mənbəyi"
1/3/2017 [10:49]: AZAL-dan “şəhidin qohumlarına hörmətsizlik” xəbərinə reaksiya
1/3/2017 [10:32]: 43 yaşlı kişi bağ evində özünü asdı
1/3/2017 [10:32]: Səlim Müslümov: "2017-ci ildə 40 minə yaxın insan işlə təmin edilib"
1/3/2017 [10:23]: Bakıda dəhşətli hadisə - Beton qarışdıran qurğuya düşüb öldü
1/3/2017 [10:20]: Azərbaycanda pensiyalarla bağlı dəyişiklik
1/3/2017 [10:08]: Azərbaycan neftinin qiyməti dəyişdi
1/3/2017 [10:01]: İcra hakimiyyəti mərhum əsgərin "Şəhidlər Xiyabanı"nda dəfninə izin verməyib
1/3/2017 [09:55]: Komandirini döyüş meydanından çıxaranda şəhid oldu - VİDEO
1/3/2017 [09:45]: Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyət haqda açıqlama yaydı
1/3/2017 [09:43]: Mehriban Əliyeva: “Rəhbərin mütləq quru insan olması ideyası müəyyən dərəcədə stereotipdir ”
1/3/2017 [09:30]: Ermənistan prezidenti Moskvaya səfər edəcək
1/3/2017 [09:22]: ABŞ prezidenti: "Miqrantlar keyfiyyət meyarları əsasında seçilməlidir"
1/3/2017 [09:18]: İlham Əliyev İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Sammitində iştirak edir
1/3/2017 [09:08]: Türkiyədə zəlzələ baş verib
1/3/2017 [08:59]: Direktor valideynlərdən rüşvət yığır - Məktəbdə qalmaqal
1/3/2017 [00:40]: Fevralda cəbhədə gərginlik artıb - STATİSTİKA
1/3/2017 [00:17]: Bürclər - 1 MART
28/2/2017 [23:44]: "Azərbaycan millisində ən yaxşısını etməyə çalışacam" - Riçard Almeyda
28/2/2017 [23:18]: Prezident İlham Əliyev Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşüb
BÜTÜN ARXIV BIR SIRADA

Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi


www.bizimyol.info
saytı "Bizim Yol" qəzetinin
internet ünvanıdır
Təsisçi və baş redaktor:
Bahəddin Həziyev
(050) 416 85 05
Veb-redaktor:
Müşfiq Hüseynov
Ünvan: AZ1100, Bakı şəh.,
Mirəli Seyidov küçəsi, 51,
"Arqus" binası
Tel: (+99455) 911 85 15
e-mail: bizimyol07@gmail.com